Mơ thấy bị thất nghiệp hay bị đuổi việc thường không phải lời báo bạn sắp mất việc, mà là tấm gương của nỗi lo về vị trí, giá trị và sự an toàn của chính mình. Dân gian có lối hiểu "mộng ngược": mơ mất việc lại là giữ được việc, mơ bị đuổi lại là được trọng dụng. Đây là cách nói truyền miệng giúp người ta yên lòng, không có cơ sở để xem là dự báo theo chiều nào.
Tâm lý học nhìn giấc mơ này qua thuyết liên tục: thứ bạn lo ban ngày thường quay lại trong đêm. Nhưng chủ đề "mất việc" rộng hơn công việc. Nó có thể chở nỗi sợ không còn được cần đến, trong gia đình, trong nhóm bạn, trong một mối quan hệ. Người đang đi làm ổn định, sếp khen, vẫn có thể mơ bị đuổi khi một vai trò khác của họ đang lung lay.
Bị đuổi việc trong mơ thường không chỉ nói về công việc
Công việc với người trưởng thành không chỉ là thu nhập. Nó là câu trả lời cho câu hỏi "mình là ai" khi gặp người lạ, là nhịp sống mỗi ngày, là nơi được người khác công nhận. Vì thế khi giấc mơ "tước" công việc của bạn, thứ bị đe doạ thường là cảm giác mình có giá trị và có chỗ đứng.
Có ba hoàn cảnh hay đi cùng giấc mơ này. Thứ nhất là thay đổi ở chỗ làm: tái cơ cấu, sếp mới, đồng nghiệp trẻ giỏi hơn, công nghệ mới làm thay một phần việc. Thứ hai là một sai sót gần đây, dù nhỏ, khiến bạn tự trách nhiều hơn mức cần. Thứ ba ít ai nghĩ tới: thay đổi ngoài công việc, như nghỉ sinh con, con vào đại học, cha mẹ về ở cùng, khiến bạn thấy vai trò cũ của mình đang thu hẹp.
Giấc mơ không phân biệt ba hoàn cảnh đó cho bạn. Nó chỉ trả về một cảm xúc: bất an. Việc của bạn là lần ngược xem bất an đến từ đâu.
Các biến thể của giấc mơ thất nghiệp
Tình huống cụ thể trong mơ thường hé lộ khía cạnh nào của nỗi lo. Cột dân gian chỉ để tham khảo văn hoá:
| Tình huống trong mơ | Cách hiểu dân gian | Góc nhìn tâm lý |
|---|---|---|
| Sếp gọi vào phòng báo cho nghỉ | Mộng ngược: công việc sắp được giữ vững | Lo sự đánh giá của người có quyền với mình; một cuộc trao đổi gần đây chưa rõ ý |
| Thu dọn đồ đạc rời văn phòng, không ai chào | Rời bỏ một nơi chốn cũ | Sợ bị lãng quên, sợ những năm gắn bó không được ghi nhận |
| Cả công ty đóng cửa, ai cũng mất việc | Thay đổi lớn sắp tới | Lo về điều không kiểm soát được: kinh tế, ngành nghề, công nghệ |
| Tự nộp đơn nghỉ và thấy nhẹ nhõm | Thoát khỏi chỗ gò bó | Mong muốn thay đổi bị kìm nén; công việc hiện tại có thể đang quá tải |
| Thất nghiệp lâu, đi xin việc bị từ chối liên tục | Đường công danh trắc trở | Tự ti, sợ mình không đủ tốt; hay gặp sau khi bị chê hoặc trượt một cơ hội |
| Người thân trong nhà mất việc | Lo cho người đó | Nỗi lo chung về tài chính gia đình; cảm giác phải gánh thay |
| Bị đuổi vì một lỗi mình không hề phạm | Bị người khác đổ oan | Cảm giác bất công ở chỗ làm; ranh giới trách nhiệm chưa rõ ràng |
Cảm xúc khi tỉnh dậy là manh mối quý. Thấy sợ và nặng nề thường là lo âu. Thấy nhẹ nhõm, thậm chí hơi tiếc vì giấc mơ đã hết, có khi là dấu hiệu bạn đang muốn đổi việc mà chưa dám nhìn thẳng.
Giấc mơ mất việc ở những người làm nghề khác nhau
Người làm công ăn lương trong doanh nghiệp. Giấc mơ thường có cảnh văn phòng, cuộc họp, email báo tin, phòng nhân sự. Nó hay đến vào mùa đánh giá cuối năm, khi có tin đồn cắt giảm, hoặc khi chỉ tiêu bị nâng lên. Với nhóm này, cảnh "bị gọi lên phòng sếp" phản ánh việc phụ thuộc vào quyết định của người khác, thứ nằm ngoài tầm tay.
Người tự kinh doanh, buôn bán nhỏ. Họ ít khi mơ bị đuổi, nhưng hay mơ quán vắng khách, sạp hàng bị dẹp, khách quen bỏ đi. Đó là phiên bản "mất việc" của người không có sếp: nỗi lo nguồn thu bấp bênh, mặt bằng, hàng tồn. Một tháng doanh thu đi xuống thường đủ để giấc mơ kiểu này ghé thăm.
Người làm nghề tự do. Lập trình viên làm từ xa, người viết, thợ chụp ảnh, gia sư. Giấc mơ thường là điện thoại không có ai gọi, hộp thư trống, khách hàng lớn huỷ hợp đồng. Với họ, mỗi dự án kết thúc là một lần "thất nghiệp nhỏ", nên giấc mơ này có thể lặp theo chu kỳ công việc.
Người sắp nghỉ hưu. Mơ bị cho nghỉ, bị lấy mất bàn làm việc, thấy người trẻ ngồi vào chỗ mình. Đây không hẳn là sợ mất thu nhập mà là sợ mất nhịp sống, mất vai trò. Chuẩn bị cho đời sống sau nghỉ hưu từ sớm, có việc để làm, có nơi để đến, thường làm giấc mơ này dịu đi.
"Mộng ngược": vì sao người xưa đọc giấc mơ theo chiều ngược lại
Lối hiểu mơ xấu thành tốt khá phổ biến trong dân gian Việt: mơ thấy chết là sống lâu, mơ khóc là sắp vui, mơ mất là sắp được. Người ta tin như thế một phần vì nó giúp xoa dịu nỗi sợ ngay buổi sáng, một phần vì trí nhớ con người hay giữ lại những lần "ứng" và quên những lần không. Các nhà tâm lý gọi hiện tượng này là thiên kiến xác nhận.
Với giấc mơ thất nghiệp, lối mộng ngược có một mặt tốt: nó nhắc bạn đừng hoảng. Nhưng nó cũng có mặt chưa ổn: nếu bạn thật sự đang có lý do để lo về công việc, câu "mơ mất việc là giữ việc" có thể khiến bạn bỏ qua tín hiệu cần hành động. Cách cân bằng là xem giấc mơ như một lời nhắc kiểm tra lại tình hình, không phải lời trấn an hay lời doạ.
Câu tự hỏi sau giấc mơ mất việc
Ghi nhanh câu trả lời, mỗi câu một dòng. Không cần đúng hay hay, chỉ cần thật:
- Gần đây ở chỗ làm có thay đổi gì khiến mình thấy vị trí của mình kém chắc chắn hơn?
- Mình có đang tự trách vì một lỗi nào đó lâu hơn mức cần thiết không?
- Ngoài công việc, vai trò nào của mình đang thay đổi: làm cha mẹ, làm con, làm bạn đời?
- Nếu ngày mai thật sự mất việc, điều đầu tiên mình lo là gì: tiền, danh dự, hay không biết làm gì mỗi ngày?
- Trong mơ, khi bị cho nghỉ, mình phản ứng thế nào: cãi lại, im lặng, hay thấy nhẹ người?
- Có việc gì mình có thể làm trong tuần này để thấy an tâm hơn một chút?
Câu thứ tư thường là câu "mở khoá". Nếu điều bạn lo nhất là tiền, việc cụ thể là xem lại khoản dự phòng của gia đình. Nếu là danh dự, có thể bạn cần một cuộc nói chuyện thẳng thắn với cấp trên về đánh giá công việc. Nếu là cảm giác trống rỗng, có lẽ đã đến lúc nuôi thêm những mối quan tâm ngoài công việc.
Buổi sáng sau giấc mơ mất việc: vài việc nhỏ cho nhẹ đầu
Giấc mơ mất việc hay để lại dư âm nặng nề cả buổi sáng, nhất là khi bạn phải đi làm ngay. Mấy bước dưới đây không giải mộng gì cả, chỉ giúp tách giấc mơ khỏi ngày làm việc thật:
- Gọi tên nó: tự nói thầm "đó là giấc mơ về nỗi lo, không phải tin báo". Gọi tên cảm xúc giúp nó bớt điều khiển hành vi của bạn.
- Ghi lại hai dòng: cảnh chính trong mơ và cảm xúc khi tỉnh. Gấp sổ, để tối xem lại khi đầu óc bình tĩnh hơn.
- Trước khi mở hộp thư công việc, làm một việc quen thuộc trong mười phút: pha trà, tưới cây, đi bộ quanh nhà. Nhịp quen giúp cơ thể hạ bớt căng thẳng.
- Ở chỗ làm, chọn một việc trong tầm tay và làm xong trước buổi trưa. Cảm giác hoàn thành một việc cụ thể là "thuốc giải" tự nhiên cho cảm giác bất lực trong mơ.
- Buổi tối, nếu giấc mơ vẫn còn lởn vởn, đọc lại hai dòng đã ghi và trả lời các câu tự hỏi ở trên.
Nếu làm các bước này nhiều lần mà giấc mơ vẫn trở lại gần như mỗi đêm, đó là tín hiệu nên nói chuyện với người có chuyên môn, như mục cuối bài nói rõ hơn.
Khi nỗi lo mất việc là thật, và khi nào cần người giúp
Có lúc giấc mơ trùng với thực tế: công ty đang cắt giảm, ngành đang khó, bạn đang trong diện xem xét. Khi đó giấc mơ không nói điều gì mới, nó chỉ cho thấy nỗi lo đã đi vào cả giấc ngủ. Những việc thiết thực thường giúp giấc ngủ yên hơn bất kỳ lời giải mộng nào: hỏi rõ thông tin từ người có thẩm quyền thay vì nghe tin đồn, cập nhật hồ sơ xin việc, tìm hiểu quyền lợi của người lao động theo quy định hiện hành, nói chuyện với người trong gia đình để cùng tính.
Nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi giấc mơ mất việc lặp lại nhiều đêm và kéo theo mất ngủ, hồi hộp, khó tập trung ban ngày trong vài tuần; khi lo âu khiến bạn né tránh công việc hoặc tranh cãi trong nhà; hoặc khi đã thật sự mất việc và cảm giác buồn chán, vô dụng kéo dài, ăn ngủ đảo lộn. Mất việc là một trong những biến cố gây căng thẳng lớn của người trưởng thành, và tìm người hỗ trợ lúc đó là việc bình thường, không phải yếu đuối.
Còn nếu giấc mơ chỉ ghé một lần, bạn tỉnh dậy, đi làm, mọi thứ vẫn bình thường, thì có lẽ đó chỉ là cách bộ não "diễn tập" một nỗi sợ để ban ngày bạn đỡ phải sợ nó.
Câu hỏi thường gặp
Mơ bị đuổi việc có phải sắp bị đuổi việc thật không?
Không có cơ sở để coi giấc mơ là lời báo trước. Dân gian còn hiểu ngược lại là giữ được việc, nhưng đó cũng chỉ là truyền miệng. Giấc mơ phản ánh nỗi lo; nếu nỗi lo có căn cứ, hãy tìm hiểu thông tin thật ở chỗ làm.
Đang thất nghiệp mà mơ thấy đi làm lại ở công ty cũ thì sao?
Giấc mơ này hay xuất hiện khi bạn nhớ nhịp sống có việc làm, nhớ đồng nghiệp, hoặc đang so sánh các lựa chọn mới với chỗ cũ. Nó không có nghĩa bạn nên quay lại; chỉ gợi ý bạn xem mình nhớ điều gì nhất ở nơi đó.
Mơ thấy chồng hoặc vợ bị mất việc có ý nghĩa gì?
Thường phản ánh nỗi lo chung về tài chính gia đình, hoặc bạn nhận ra người kia đang căng thẳng ở chỗ làm. Một cuộc trò chuyện nhẹ nhàng, hỏi thăm công việc của người ấy, có ích hơn việc giữ giấc mơ trong lòng rồi tự lo một mình.
Mơ tự nghỉ việc và thấy rất vui có phải nên nghỉ việc?
Giấc mơ có thể cho thấy bạn đang mệt hoặc muốn thay đổi, nhưng không nên quyết định nghỉ việc chỉ dựa vào một giấc mơ. Hãy xem xét kỹ lý do thật, tài chính dự phòng và các lựa chọn, có thể hỏi ý kiến người có kinh nghiệm trước khi quyết.
Vì sao sau khi bị sếp phê bình, đêm đó lại mơ bị đuổi việc?
Sự việc mang nhiều cảm xúc trong ngày thường được não xử lý lại trong giấc ngủ. Một lời phê bình có thể bị phóng to trong mơ thành bị đuổi. Điều này nói về cảm xúc của bạn, không phải ý định của sếp.
Có cách nào để bớt mơ thấy mất việc không?
Giảm nguồn lo ban ngày là cách có tác dụng nhất: hỏi rõ thông tin, chuẩn bị phương án dự phòng, tách giờ làm khỏi giờ nghỉ, không đọc email công việc ngay trước khi ngủ. Ngủ đủ và đều giờ cũng làm giấc mơ bớt căng.