Mơ thấy lễ tốt nghiệp hay mơ mình đậu tốt nghiệp thường gắn với một giai đoạn sắp khép lại và một giai đoạn mới chưa rõ hình hài. Theo cách hiểu truyền miệng, đây là giấc mơ "đẹp", gắn với chuyện được ghi nhận, công sức có kết quả. Dân gian Việt vốn trọng chuyện đỗ đạt từ thời khoa cử nên giấc mơ này dễ được đọc theo hướng mừng. Đó là văn hoá để tham khảo, không phải lời hứa về kết quả thật.
Tâm lý học giấc mơ chú ý vào cảm xúc trong cảnh hơn là việc đậu hay trượt. Một lễ tốt nghiệp vui vẻ, có người thân bên cạnh thường phản ánh cảm giác hoàn thành. Một lễ tốt nghiệp mà bạn đứng một mình, không tìm thấy tên, hay lên nhận bằng mà tờ giấy trống trơn, lại hay xuất hiện khi bạn đang đứng giữa hai giai đoạn: nghỉ việc cũ chưa có việc mới, con sắp lớn rời nhà, kết thúc một mối quan hệ, hay vừa hoàn thành một dự án dài và chưa biết làm gì tiếp.
Tốt nghiệp trong giấc mơ là cảnh của sự chuyển tiếp
Trong đời thật, lễ tốt nghiệp là một nghi thức đánh dấu: hôm trước là học sinh, sinh viên, hôm sau là người đã ra trường. Các nhà nhân học gọi kiểu nghi thức này là nghi lễ chuyển tiếp, khái niệm do Arnold van Gennep đưa ra từ đầu thế kỷ hai mươi: rời khỏi vị trí cũ, đi qua một khoảng lưng chừng, rồi bước vào vị trí mới. Não lúc mơ hay mượn đúng những nghi thức quen thuộc như vậy để diễn tả một thay đổi đang diễn ra mà ban ngày bạn chưa kịp gọi tên.
Vì thế người đã rời trường hai ba chục năm vẫn có thể mơ thấy mình mặc áo cử nhân. Không phải họ nhớ trường, mà vì đời họ đang có một "lễ tốt nghiệp" khác: nghỉ hưu, chuyển nghề, con đi học xa, chuyển nhà sang thành phố khác. Thuyết liên tục trong nghiên cứu giấc mơ nói rằng nội dung giấc mơ nối với mối bận tâm lúc thức; ở đây sự nối không nằm ở sự kiện mà ở cảm giác "mình sắp thành một người khác".
Khoảng lưng chừng ấy chính là chỗ giấc mơ hay "đứng". Trong mơ bạn có thể đang mặc áo tốt nghiệp nhưng vẫn ngồi trong lớp cũ, hoặc cầm bằng trong tay mà không ra được cổng trường. Những cảnh nửa nọ nửa kia như vậy phản ánh khá đúng trạng thái của người đang chuyển giai đoạn: đã rời chỗ cũ trong đầu nhưng chân chưa tới chỗ mới, hoặc ngược lại. Nhận ra mình đang ở khoảng giữa giúp bạn kiên nhẫn hơn với sự rối bời của chính mình, vì đó là một chặng có thật, không phải dấu hiệu bạn đang làm sai.
Nhìn như vậy, câu hỏi đáng đặt sau giấc mơ không phải "mơ tốt nghiệp là tốt hay xấu" mà là "mình đang khép lại điều gì".
Các biến thể của giấc mơ tốt nghiệp
Mỗi chi tiết trong lễ tốt nghiệp có thể nghiêng giấc mơ sang một cảm xúc khác. Cột giữa ghi cách hiểu truyền miệng để tham khảo:
| Tình huống trong mơ | Cách hiểu dân gian | Góc nhìn tâm lý |
|---|---|---|
| Mặc áo tốt nghiệp, nhận bằng, mọi người vỗ tay | Công sức được ghi nhận, việc thành | Cảm giác hoàn thành; mong được người khác thấy nỗ lực của mình |
| Đi tìm tên mình trong danh sách đậu mà không thấy | Lo việc dở dang | Sợ bị bỏ sót, sợ công sức không được tính; hay gặp khi chờ một kết quả thật |
| Lên nhận bằng nhưng tờ giấy trống | Danh không đi với thực | Nghi ngờ giá trị của thứ mình vừa đạt được, cảm giác "mình chưa xứng" |
| Ném mũ lên trời, cả lớp reo hò | Vui chung, được hưởng niềm vui tập thể | Nhớ cảm giác thuộc về một nhóm; có thể đang thiếu một cộng đồng như vậy |
| Dự lễ tốt nghiệp mà không có ai trong nhà đến | Lẻ loi khi thành công | Mong người thân thấy mình; một khoảng cách trong gia đình chưa nói ra |
| Đã đi làm mà mơ phải tốt nghiệp lại từ đầu | Phải làm lại việc cũ | Sắp phải chứng minh lại năng lực ở môi trường mới; sợ kinh nghiệm cũ không được tính |
| Thấy con hoặc em mình tốt nghiệp | Nhà có tin vui về người nhỏ | Niềm tự hào và nỗi lo buông tay: người mình chăm sóc sắp tự đi tiếp |
Nên nhìn kỹ ai có mặt và ai vắng trong lễ. Giấc mơ hay đặt vào hàng ghế khán giả những người mà bạn đang mong, hoặc đang lo, về sự có mặt của họ trong giai đoạn tới.
Từ "vinh quy bái tổ" đến lễ phát bằng: vì sao giấc mơ đỗ đạt được coi trọng
Thời khoa cử, đỗ đạt không chỉ là chuyện của một người mà là vinh dự của cả dòng họ, làng xã. Người đỗ cao được đón rước về làng, lễ ở từ đường, tên được khắc ghi. Truyền thống đó để lại trong văn hoá Việt một cách nhìn: đỗ là "làm rạng danh", trượt là "phụ lòng". Không lạ khi giấc mơ đậu tốt nghiệp được người lớn trong nhà xem là điềm lành và giấc mơ trượt bị kiêng kể.
Hiểu nguồn gốc này giúp bạn đọc giấc mơ của mình tỉnh táo hơn. Nếu bạn lớn lên trong một gia đình đặt nặng chuyện thi cử, giấc mơ tốt nghiệp có thể chở theo nhiều kỳ vọng của người khác hơn là của chính mình. Một giấc mơ nhận bằng mà lòng nặng trĩu đôi khi nói rằng bạn đang hoàn thành một việc theo ý người khác, và chưa chắc đó là việc mình muốn.
Ở chiều ngược lại, nhiều người lớn tuổi không có dịp học tiếp vì hoàn cảnh lại hay mơ được đội mũ, nhận bằng. Đó là ước muốn chưa thành được não "cho phép" sống thử một lần. Giấc mơ kiểu ấy có thể là gợi ý dịu dàng: vẫn còn những lớp học, khoá học dành cho người trưởng thành, nếu mong muốn đó còn thật.
Giấc mơ tốt nghiệp ở từng chặng đời khác nhau
Học sinh, sinh viên sắp ra trường. Ở chặng này giấc mơ thường bám sát sự kiện thật: lo đủ tín chỉ chưa, khoá luận có kịp không, ảnh kỷ yếu chụp ở đâu. Giấc mơ vui hay lo đều chủ yếu phản chiếu lịch trình trước mắt. Đáng để ý hơn là những giấc mơ về "sau lễ": đứng ở cổng trường không biết đi đâu, lạc giữa đám đông mặc áo giống hệt nhau. Đó là nỗi lo chọn việc, chọn hướng, rất phổ biến ở tuổi hai mươi và không có gì bất thường.
Người mới đi làm vài năm. Mơ thấy tốt nghiệp ở chặng này hay xuất hiện khi bạn so sánh mình với bạn cùng khoá: ai đã lên vị trí nào, ai đã đi học tiếp. Lễ tốt nghiệp trong mơ là nơi mọi người còn "đứng ngang hàng", và giấc mơ có thể đang nhắc tới khoảng cách bạn cảm thấy bây giờ. Thử hỏi lại thước đo thành công của mình là của ai.
Người trung niên. Giấc mơ thường đến khi có chuyển đổi lớn: thôi làm thuê để tự kinh doanh, chuyển nghề, hay đi học lại một văn bằng mới. Hình ảnh nhận bằng có thể là mong được công nhận cho một lựa chọn muộn mà người xung quanh chưa hiểu.
Người cao tuổi. Ông bà mơ thấy lễ tốt nghiệp đôi khi là mơ về con cháu, đôi khi là mơ về ước muốn học hành dang dở của chính mình thời khó khăn. Nghe ông bà kể lại giấc mơ ấy là một dịp tốt để hỏi chuyện ngày xưa, những chuyện con cháu ít khi được nghe.
Tự đọc giấc mơ tốt nghiệp trong năm phút
Không cần sách giải mộng. Ghi nhanh vào sổ hay điện thoại theo thứ tự sau, càng sớm sau khi tỉnh càng tốt:
- Ghi một câu: cảm xúc chủ đạo trong lễ là gì (vui, trống trải, hồi hộp, tủi thân).
- Ghi ai có mặt, ai không có mặt mà lẽ ra phải có.
- Hỏi: trong ba tháng gần đây, mình đã khép lại hoặc sắp khép lại việc gì, nơi nào, mối quan hệ nào?
- Hỏi: sau "lễ" đó mình định làm gì? Nếu trong mơ không có cảnh sau lễ, có phải ngoài đời mình cũng chưa hình dung được bước tiếp theo?
- Chọn một việc nhỏ cho tuần này để làm rõ bước tiếp theo: một cuộc nói chuyện, một tờ đơn, một buổi tìm hiểu khoá học.
Quy trình này mượn ý từ cách các nhà nghiên cứu giấc mơ làm việc với lời kể: tách cảm xúc khỏi hình ảnh, rồi nối cảm xúc với đời sống gần đây. Nó không cho bạn đáp án đúng duy nhất, nhưng giúp giấc mơ thành một câu hỏi có ích thay vì một nỗi lo mơ hồ.
Khi giấc mơ về tốt nghiệp chuyển thành nỗi lo thật
Mùa thi tốt nghiệp trung học phổ thông và mùa bảo vệ khoá luận là lúc nhiều học sinh, sinh viên mơ thấy kết quả của mình, cả đậu lẫn trượt. Giấc mơ trượt trước kỳ thi không phải lời báo trước; nó chỉ cho thấy bạn đang lo, điều hoàn toàn bình thường khi một việc quan trọng sắp tới. Ngủ đủ, ăn đúng bữa, ôn theo kế hoạch vẫn là những việc có ích hơn bất kỳ cách giải mộng nào.
Đáng để tâm hơn là khi giấc mơ liên tục lặp lại kèm cảm giác sợ hãi, khiến bạn mất ngủ nhiều đêm, chán ăn, hoặc có ý nghĩ rằng nếu trượt thì mọi thứ chấm hết. Đó là dấu hiệu áp lực đã vượt mức chịu đựng. Hãy nói với người lớn trong nhà, thầy cô, bạn thân, hoặc gặp chuyên gia tâm lý. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, cần tìm người hỗ trợ ngay, đừng ở một mình với nó.
Với cha mẹ, khi con kể mơ thấy trượt tốt nghiệp, câu đầu tiên nên là "con có đang lo lắm không", không phải "vậy thì học thêm đi". Một giấc mơ không phải bảng điểm, và đứa trẻ cần cảm thấy được ở bên dù kết quả ra sao.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy mình đậu tốt nghiệp thì có đậu thật không?
Không có cơ sở để coi giấc mơ là lời báo kết quả. Dân gian xem đây là giấc mơ lành, nhưng đó là cách hiểu truyền miệng. Kết quả thật phụ thuộc vào việc học và làm bài; giấc mơ chỉ cho thấy bạn đang nghĩ nhiều về kỳ thi.
Đã ra trường lâu năm vẫn mơ dự lễ tốt nghiệp, có nghĩa gì?
Thường là đời bạn đang có một bước chuyển khác: đổi việc, nghỉ hưu, con lớn rời nhà, kết thúc một dự án dài. Lễ tốt nghiệp là hình ảnh sẵn có trong trí nhớ để diễn tả cảm giác khép lại một giai đoạn và bước sang giai đoạn mới.
Mơ nhận bằng tốt nghiệp nhưng tờ bằng trống có phải điềm xấu?
Không nên đọc theo kiểu điềm xấu. Về tâm lý, tờ giấy trống hay gắn với cảm giác chưa tin vào thành quả của mình, hoặc lo thứ vừa đạt được không có giá trị như mong đợi. Thử hỏi mình đang nghi ngờ thành quả nào gần đây.
Mơ thấy con mình tốt nghiệp trong khi con còn nhỏ thì sao?
Cha mẹ hay mơ thấy những mốc trưởng thành của con, từ ngày đầu đi học tới lễ tốt nghiệp. Giấc mơ thường chở niềm tự hào xen nỗi lo một ngày con sẽ tự đi. Nó phản ánh tình cảm của bạn, không phải dự đoán học vấn của con.
Kể giấc mơ trượt tốt nghiệp ra có bị "ứng" không?
Kiêng kể giấc mơ xấu là một tục quen trong dân gian, nhưng không có cơ sở cho thấy kể ra làm điều gì xảy ra. Kể với người tin cậy còn giúp bạn bớt lo, vì nỗi sợ được nói thành lời thường nhẹ đi. Bạn giữ hay kể tuỳ cảm giác của mình.
Có nên ghi lại giấc mơ trước kỳ thi không?
Có thể ghi vài dòng nếu thấy giúp bạn bình tĩnh, nhưng không nên dành thời gian ôn thi để phân tích giấc mơ. Nếu giấc mơ khiến bạn lo hơn, ghi ra rồi gấp sổ lại, quay về lịch ôn tập, ngủ đúng giờ.