"Cây đa, giếng nước, sân đình" là ba hình ảnh người Việt dùng để gọi tên làng quê, và câu "cây có cội, nước có nguồn" được dạy cho trẻ con từ khi còn nhỏ. Hai câu ấy giải thích khá đủ vì sao cây cổ thụ trong mơ hay mang nghĩa sâu hơn một cái cây: nó gắn với quê, với gốc gác, với những người đi trước.
Mơ thấy cây cổ thụ thường nói về chỗ dựa và cội nguồn: cha mẹ, ông bà, quê nhà, hoặc một nền tảng trong đời sống mà mình dựa vào. Cây xanh tốt, tán rộng, mình ngồi mát dưới gốc thường đi với cảm giác được che chở; cây đổ, cây khô, rễ bật lên thường đi với nỗi lo mất chỗ dựa. Dân gian cũng có nhiều lời truyền về cây to, nhưng phần lớn là chuyện kể, không phải lời báo trước.
Trên trang đã có bài về giấc mơ bị người khác đốn cây nhà mình, tập trung vào ranh giới và công sức. Bài này nói về chính cái cây lớn: cây đa đầu làng, cây gạo, cây si, cây xanh to ở sân trường hay giữa phố, và những gì chúng gợi lại trong giấc ngủ.
Cây đa đầu làng: không chỉ là một cái cây
Ở làng quê Bắc Bộ và Trung Bộ, cây đa thường mọc ở đầu làng, cạnh đình, cạnh bến nước. Gốc đa là nơi người đi chợ ngồi nghỉ chân, nơi trẻ chăn trâu tụ tập, nơi các cụ ngồi hóng mát kể chuyện. Nhiều làng còn có bàn thờ nhỏ hay miếu dưới gốc đa, vì người ta tin cây sống lâu năm có "thần cây" trú ngụ. Đây là nét tín ngưỡng dân gian, được giữ như một phần ký ức làng, và người ngoài nên nhìn với sự tôn trọng.
Cây đa cũng có mặt trong truyện cổ quen thuộc nhất: chú Cuội ngồi gốc cây đa trên cung trăng. Trẻ em Việt lớn lên với hình ảnh ấy mỗi mùa Trung thu. Vì thế cây đa trong mơ có khi mang không khí cổ tích, nhất là với người mơ thấy cây đa dưới ánh trăng, hay cây đa bay lên trời.
Ở miền Nam, cây cổ thụ đầu làng có khi là cây me, cây sao, cây dầu, cây bàng; ở vùng núi là những cây rừng lớn mà người dân gọi bằng tên riêng. Ở thành phố, đó là những hàng cây xà cừ, cây sao đen, cây dầu già hàng trăm năm trên các con đường cũ. Cây cổ thụ trong mơ của mỗi người vì vậy rất khác nhau, và chính loại cây cụ thể ấy cho biết giấc mơ đang kéo bạn về miền ký ức nào.
Cây cổ thụ thật sống thế nào
Một cây cổ thụ có thể sống hàng trăm năm, đi qua nhiều thế hệ người. Cây đa có những rễ phụ mọc từ cành buông xuống đất, lâu dần to như thân cây, khiến một cây đa già trông như cả một khoảnh rừng nhỏ. Ở nước ta, từ khoảng năm 2010, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam đã công nhận nhiều cây là Cây Di sản, phần lớn là những cây đa, cây đề, cây lim, cây thông, cây gạo lâu năm gắn với lịch sử làng xã.
Cây già cũng có những điểm yếu thật. Thân có thể rỗng ruột, cành mục dễ gãy khi bão, rễ bị bê tông hoá đường sá làm yếu đi. Mùa mưa bão, tin cây lớn bật gốc đè người, đè xe trên đường không hiếm. Những hình ảnh ấy, cả đẹp lẫn đáng sợ, đều có thể đi vào giấc mơ: tán cây rợp mát và tiếng cây gãy răng rắc trong đêm bão.
Một lưu ý thật cho ngoài đời: khi có bão, giông lớn, không nên trú dưới gốc cây to, và nếu nhà có cây cổ thụ nghiêng, mục, nên báo cho đơn vị quản lý cây xanh hoặc người có chuyên môn kiểm tra. Điều này không liên quan đến ý nghĩa giấc mơ, nhưng nếu giấc mơ cây đổ nhắc bạn nhớ đến cái cây già trước cổng nhà, đó là lúc tốt để nhờ người xem lại nó.
Những cảnh cây cổ thụ hay gặp trong mơ
Ngồi hoặc nằm dưới gốc cây, tán rợp mát. Cảnh dễ chịu và hay gặp nhất. Nó thường đến khi người mơ đang mệt và thèm được nghỉ, được che chở. Có người kể trong mơ thấy ông hoặc bà ngồi bên cạnh dưới gốc đa, dù ngoài đời ông bà đã mất nhiều năm.
Ôm thân cây to mà vòng tay không đủ. Hình ảnh của sự nhỏ bé trước một thứ lớn hơn mình, nhưng thường không đáng sợ. Nhiều người thấy yên lòng khi tỉnh dậy, như vừa được dựa vào một điều vững chắc.
Leo lên cây cổ thụ, nhìn xuống làng. Giấc mơ có không khí tuổi thơ, nhất là với người từng trèo cây ở quê. Nó cũng có thể gợi mong muốn nhìn đời mình từ một chỗ cao hơn, rõ hơn.
Cây to bật gốc, đổ ngang đường. Giấc mơ hay làm người ta lo nhất. Nó thường gắn với nỗi lo cho một người lớn tuổi trong nhà đang ốm, hoặc cảm giác một chỗ dựa lâu năm đang lung lay: công ty sắp giải thể, gia đình sắp chia nhà.
Cây khô héo, rụng hết lá, thân rỗng. Gợi cảm giác cạn kiệt, già nua, hoặc một truyền thống trong gia đình đang mai một. Cũng có khi chỉ là hình ảnh mùa đông cây rụng lá mà người mơ vừa thấy ngoài phố.
Rễ cây trồi lên, lan khắp sân nhà. Rễ là thứ ta ít thấy, nên rễ trồi lên trong mơ hay gắn với những chuyện gốc gác, chuyện cũ của gia đình đang được nhắc lại: chuyện họ hàng, đất đai, nguồn gốc của mình.
Cây cổ thụ mọc giữa nhà, giữa phòng ngủ. Sự phi lý quen thuộc của giấc mơ. Một thứ thuộc về làng, về ngoài trời mà nằm giữa không gian riêng của mình, có khi gợi rằng quá khứ và gia đình đang chiếm nhiều chỗ trong tâm trí bạn lúc này.
Cây như cha mẹ, ông bà: góc nhìn tâm lý
Tâm lý học không có từ điển biểu tượng cố định, nhưng hình ảnh cái cây được dùng trong nhiều phương pháp tìm hiểu tâm lý vì nó dễ gợi cảm giác về bản thân và gia đình: gốc rễ, thân, cành, lá. Bản thân tiếng Việt cũng làm điều đó: "cây cao bóng cả" để chỉ người có uy tín che chở cho nhiều người, "cây độc không trái, gái độc không con" là câu nói cũ, "cành vàng lá ngọc" để chỉ con nhà quyền quý. Chúng ta đã quen nghĩ về người qua cái cây.
Vì vậy, người mơ thấy cây cổ thụ thường đang nghĩ về những người như cây ấy trong đời mình. Một người con xa nhà mơ ngồi dưới gốc đa đầu làng có thể đang nhớ cha mẹ. Một người vừa mất ông bà mơ thấy cây đa bật gốc có thể đang sống lại nỗi mất mát. Một người đang chuẩn bị làm cha mẹ mơ thấy mình trồng một cây non cạnh cây cổ thụ có thể đang nghĩ về sự nối tiếp các thế hệ.
Cũng có khi "cây" là chính mình. Người đã ngoài năm mươi, gánh vác cả gia đình, mơ thấy mình là cây to cho bao người trú mưa mà cành đã mỏi. Giấc mơ ấy không nói về ai khác, nó nói về sự mệt mỏi của người làm chỗ dựa, một cảm giác rất thật và đáng được chia sẻ với người thân.
Người xa quê mơ thấy cây đa đầu làng
Có một nhóm người mơ thấy cây cổ thụ nhiều hơn hẳn: người rời quê lên thành phố làm việc, người đi xuất khẩu lao động, du học, định cư ở nước ngoài. Với họ, cây đa, cây gạo đầu làng là cột mốc của ký ức. Giấc mơ hay trở về đúng con đường đất dẫn vào làng, đúng gốc cây nơi ngày xưa ngồi đợi xe.
Những giấc mơ ấy thường dày hơn vào dịp cuối năm, gần Tết, hoặc khi người mơ gặp chuyện buồn ở nơi xa, ốm đau một mình, công việc không như ý. Chúng giống một cách tâm trí tìm về nơi an toàn nhất mà nó biết. Nhiều người kể tỉnh dậy vừa nhớ nhà vừa thấy lòng ấm lại.
Đôi khi giấc mơ có một chi tiết đau: về tới làng thì cây đa không còn, chỉ còn bãi đất trống hay một căn nhà mới xây. Ngoài đời, nhiều làng quê thật sự đã đổi khác, cây cũ bị chặt để mở đường. Giấc mơ này nói về nỗi sợ quê nhà không còn như mình nhớ, và về khoảng cách giữa người đi xa với nơi mình lớn lên. Một cuộc gọi về nhà, hỏi chuyện làng, xem vài tấm ảnh cũ, thường giúp nỗi nhớ bớt quặn.
Cây sân trường, cây trên phố: cây cổ thụ của người thành phố
Không phải ai cũng có một cây đa đầu làng để nhớ. Với nhiều người lớn lên ở đô thị, cây cổ thụ trong mơ là cây phượng, cây bàng ở sân trường cấp hai, hàng sao dầu trên con đường đi học, cây xà cừ trước cổng khu tập thể. Những cái cây ấy gắn với tuổi học trò, với giờ ra chơi, với ve kêu mùa hè và lá rụng mùa thu. Mơ thấy chúng thường là mơ về một quãng đời đã khép lại.
Người thành phố cũng có những ký ức về cây cổ thụ bị chặt: một con đường được mở rộng, hàng cây cũ được thay bằng cây non, một góc phố quen bỗng trống trải. Những thay đổi ấy để lại cảm giác hụt hẫng khó gọi tên, và giấc mơ đôi khi trả lại đúng cái cây cũ, xanh như ngày xưa. Tỉnh dậy, người mơ vừa vui vì được gặp lại, vừa buồn vì biết nó không còn.
Có người kể mơ thấy mình đứng dưới gốc phượng sân trường cùng bạn bè cũ, ai cũng mặc đồng phục, chỉ có mình là người lớn. Giấc mơ kiểu đó thường đến vào lúc người mơ đang bận rộn, căng thẳng với trách nhiệm của tuổi trưởng thành, và thèm lại một chút vô tư. Nó không cần được giải, chỉ cần được nhận ra.
Dân gian nói gì về cây cổ thụ trong mơ
Lời truyền về cây to khá phong phú. Có nơi cho rằng mơ thấy cây xanh tốt là gia đạo yên ổn, mơ thấy cây đổ là trong nhà có người già yếu; có nơi lại nói mơ leo được lên ngọn cây là công việc thuận lợi. Cũng có những chuyện kể đáng sợ hơn về "cây đa có ma", "cây gạo có quỷ" mà người lớn ngày xưa hay kể để trẻ con không la cà ngoài đồng lúc tối. Những câu chuyện ấy sống nhờ được kể lại, không nhờ được kiểm nghiệm.
Ở nhiều làng, người ta kiêng chặt cây cổ thụ, nhất là cây đa, cây đề gần đình chùa. Tục kiêng này một phần xuất phát từ niềm tin, một phần là cách giữ cây xanh, giữ bóng mát cho cả làng. Nếu bạn mơ thấy cây đa và lo vì những lời kể ấy, hãy nhớ rằng giấc mơ của bạn được dệt từ ký ức và cảm xúc của chính bạn, không phải từ cái cây.
Không cần cúng giải hay làm lễ gì sau giấc mơ cây đổ. Nếu nó làm bạn nhớ đến một người lớn tuổi trong nhà, việc có ý nghĩa nhất là gọi điện hỏi thăm, về thăm khi có thể.
Câu tự hỏi khi tỉnh dậy sau giấc mơ cây cổ thụ
Vài câu giúp bạn nối giấc mơ với chính mình:
- Cây trong mơ là cây nào: cây đa đầu làng, cây ở sân trường, cây trước nhà cũ? Mình gắn nó với ai?
- Trong mơ mình ở đâu so với cái cây: dưới gốc, trên ngọn, đứng xa nhìn, hay bị cây đổ chắn đường?
- Gần đây mình có đang lo cho cha mẹ, ông bà, hay một người lớn tuổi nào không?
- Mình đang là "cây to" cho ai? Mình có đang mệt vì phải làm chỗ dựa quá lâu không?
- Có chuyện gì về gốc gác, đất đai, họ hàng đang được nhắc đến trong nhà?
Phần lớn giấc mơ cây cổ thụ là giấc mơ dịu, kể cả khi có cây đổ. Nếu giấc mơ quay lại nhiều đêm cùng với nỗi buồn kéo dài sau khi mất người thân, mất ngủ, không thiết làm gì, hãy chia sẻ với người nhà và tìm một nhà tâm lý để được đồng hành qua giai đoạn đau buồn.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy cây đa đầu làng có phải điềm gì không?
Lối giải mộng dân gian mỗi nơi nói một kiểu, có nơi coi là lành, có nơi coi là nhắc nhớ tổ tiên. Từ góc tâm lý, cây đa thường gắn với quê nhà và ký ức tuổi thơ. Giấc mơ hay đến khi bạn nhớ nhà hoặc nghĩ nhiều về gia đình, không phải để báo một sự việc.
Mơ thấy cây to bị đổ có phải trong nhà sắp có người mất?
Đây là lời truyền làm nhiều người sợ, nhưng không ai chứng minh được một giấc mơ báo trước điều gì. Cây đổ trong mơ hay phản ánh nỗi lo cho một người lớn tuổi đang ốm, hoặc cảm giác một chỗ dựa đang lung lay. Hỏi thăm người thân là việc có ích hơn mọi lời giải.
Mơ ngồi dưới gốc cây với ông bà đã mất thì nên hiểu thế nào?
Đây thường là giấc mơ của nỗi nhớ. Gốc cây là nơi chốn quen thuộc trong ký ức, và tâm trí đặt người thân vào đúng chỗ ấy. Nhiều người thấy được an ủi sau giấc mơ này. Nếu nỗi buồn còn nặng sau nhiều tháng, nói chuyện với người tin cậy sẽ giúp.
Mơ thấy rễ cây trồi lên khắp sân nhà là sao?
Rễ là phần ta ít khi thấy, nên khi nó hiện ra trong mơ thường gợi những chuyện gốc gác của gia đình đang được nhắc lại, như chuyện đất đai, chia nhà, họ hàng. Cũng có thể bạn vừa thấy cảnh rễ cây phá vỡ vỉa hè ngoài đường.
Ở thành phố lâu năm vẫn mơ thấy cây ở quê, có bình thường không?
Rất bình thường. Ký ức tuổi thơ thường bền và giàu cảm xúc, nên hay quay lại trong giấc mơ, nhất là lúc mệt mỏi, cuối năm, hoặc khi gặp chuyện buồn ở nơi xa. Giấc mơ ấy là cách tâm trí tìm về một nơi an toàn.
Có nên trồng cây hay làm lễ gì sau giấc mơ cây khô héo không?
Không cần làm lễ. Nếu thích, trồng một cây xanh là việc dễ chịu cho chính bạn, nhưng không liên quan đến việc "hoá giải" giấc mơ. Điều đáng làm hơn là tự hỏi gần đây mình có đang cạn sức, thiếu nghỉ ngơi không.