Sóng thần thật có một đặc điểm ít người để ý: trước khi sóng lớn ập vào, nước biển ở nhiều bờ biển rút ra xa bất thường, để lộ cả một dải đáy cát, đá và cá mắc cạn. Khoảng lặng ấy chỉ kéo dài vài phút. Rất nhiều giấc mơ sóng thần được kể lại đúng như vậy: mình đứng trên bãi biển, thấy nước rút đi, biết có chuyện, rồi một bức tường nước hiện ra ở chân trời.
Câu trả lời ngắn: mơ thấy sóng thần thường nói về cảm giác một chuyện quá lớn ập tới cùng lúc, đến nhanh hơn khả năng chuẩn bị của mình, chứ không phải lời báo trước một thảm hoạ. Khác với giấc mơ lũ (nước dâng dần) hay giấc mơ bão (kéo dài, gào rú), sóng thần trong mơ mang dấu ấn của sự đột ngột: một kỳ thi đến gần, một khoản nợ đến hạn, một tin không vui sắp phải nghe.
Sách giải mộng cũ của người Việt gần như không có mục "sóng thần", vì đây không phải hiện tượng ông bà ta quen thuộc. Những lời giải trên mạng phần lớn ghép từ các mục "nước lớn", "sóng to". Phần dưới đi qua nguồn gốc hình ảnh, những cảnh hay gặp và cách đọc giấc mơ theo đời sống thật của người mơ.
Sóng thần thật khác sóng to ở đâu
Sóng biển thường do gió tạo ra, chỉ khuấy phần nước trên mặt. Sóng thần thì khác: nó sinh ra khi đáy biển bị xáo trộn đột ngột, thường do động đất dưới biển, đôi khi do lở đất hay núi lửa, nên cả khối nước từ đáy lên mặt cùng chuyển động. Ngoài khơi, sóng thần có thể chỉ cao vài chục phân và tàu thuyền đi qua không nhận ra; khi vào vùng nước nông gần bờ, nó dồn lại, dựng lên và tràn sâu vào đất liền như một dòng nước khổng lồ chứ không vỗ vào rồi rút như sóng thường.
Người Việt phần lớn biết đến sóng thần qua thời sự: trận sóng thần Ấn Độ Dương cuối năm 2004 và trận sóng thần ở Nhật Bản năm 2011, với những đoạn phim nước đen cuốn theo nhà cửa, xe cộ. Những hình ảnh ấy được phát lại nhiều năm, xuất hiện trong phim tài liệu, phim thảm hoạ, video ngắn trên mạng. Chúng in vào trí nhớ rất sâu dù người xem chưa từng đứng trên một bờ biển gặp nạn.
Một điều thật đáng biết, vì nó liên quan đến an toàn: nếu đang ở bờ biển mà cảm thấy động đất mạnh, hoặc thấy nước biển rút xa bất thường, cách đúng là rời bãi biển ngay, đi lên chỗ cao hoặc vào sâu trong đất liền, theo hướng dẫn của chính quyền địa phương, không đứng lại xem hay nhặt cá. Ghi nhớ điều này đôi khi còn làm nhẹ đi nỗi sợ trong mơ, vì cái đáng sợ nhất của sóng thần là cảm giác không biết phải làm gì.
Vì sao người ít khi thấy biển cũng mơ thấy sóng thần
Theo thuyết liên tục trong tâm lý học giấc mơ, nội dung giấc mơ mượn chất liệu từ những gì ta trải qua và để tâm lúc thức, kể cả những gì ta xem trên màn hình. Một video sóng thần lướt qua trên điện thoại trước giờ ngủ, một bộ phim thảm hoạ xem cuối tuần, một bản tin động đất ở nước khác, đều đủ để giấc mơ đêm đó có biển dựng đứng. Người làm việc trong văn phòng ở thành phố, sống cách biển vài trăm cây số, vẫn mơ thấy sóng thần như thường.
Thứ hai, sóng thần là một hình ảnh "gọn": chỉ trong một khung cảnh, nó gói được cảm giác bị áp đảo, bị bất ngờ và không có lối thoát. Giấc mơ hay chọn những hình ảnh như vậy khi cảm xúc lúc thức chưa có tên rõ ràng. Bạn có thể không nghĩ "mình đang quá tải", nhưng giấc mơ cho bạn thấy một bức tường nước cao hơn mái nhà.
Thứ ba, trẻ em và thiếu niên mơ thấy sóng thần khá nhiều sau khi học về thiên tai ở trường hoặc xem phim hoạt hình có cảnh sóng lớn. Với trẻ, giấc mơ này thường là nỗi sợ được "luyện tập" lại, đúng như thuyết mô phỏng mối đe doạ của Revonsuo gợi ý: giấc mơ diễn tập những tình huống nguy hiểm. Cha mẹ chỉ cần nghe con kể, giải thích đơn giản rằng ở nơi mình sống có hệ thống cảnh báo và người lớn biết phải làm gì.
Những cảnh sóng thần hay gặp trong mơ
Đứng trên bờ, nhìn bức tường nước từ xa. Cảnh phổ biến nhất. Người mơ thường đứng chết lặng, không chạy được. Nó gợi cảm giác thấy rõ một chuyện lớn đang đến mà chưa biết xoay xở thế nào: hạn chót công việc, một cuộc nói chuyện khó, kết quả xét nghiệm đang chờ.
Nước biển rút xa, đáy biển lộ ra. Khoảnh khắc yên lặng trước cơn sóng. Nhiều người nhớ cảnh này rõ hơn cả con sóng. Đây là giấc mơ của sự chờ đợi điều không tránh được, cái "sắp" làm người ta mệt hơn cái "đang".
Chạy lên đồi, leo lên mái nhà, lên tầng cao. Giấc mơ có hành động tự cứu. Chạy được hay không, kịp hay không, có ai đi cùng không, là những chi tiết đáng ghi lại. Người tỉnh dậy sau khi đã lên tới chỗ cao thường thấy nhẹ nhõm hơn hẳn.
Bị sóng cuốn, chìm trong nước đục. Cảnh đáng sợ nhất, thường làm người mơ giật mình tỉnh giấc với tim đập nhanh. Nó gần với cảm giác "ngập đầu", bị cuốn theo nhịp của người khác, không còn tự chọn được hướng đi.
Sống sót, nổi trên mặt nước sau khi sóng qua. Nhiều giấc mơ kết thúc ở đây: nước lặng, mình bám vào một mảnh gỗ, xung quanh tan hoang nhưng mình còn sống. Đây thường là giấc mơ của người vừa qua một giai đoạn khó và đang đếm lại những gì còn lại.
Sóng thần ở nơi không có biển. Sóng ập vào giữa phố, giữa cánh đồng, vào trường học cũ. Sự phi lý này là đặc điểm bình thường của giấc mơ; nơi sóng tràn vào thường là nơi đang chứa nỗi lo: trường, công ty, nhà mình.
Cứu người thân, kéo con lên cao. Giấc mơ hay gặp ở cha mẹ có con nhỏ. Nó cho thấy nỗi lo bảo vệ người mình thương nhiều hơn là lo cho bản thân.
Sự đột ngột: điều làm sóng thần khác lũ lụt và bão
Trên giaimong.com đã có bài về lũ lụt và bão. Ba giấc mơ này đều có nước và gió, nhưng nhịp của chúng rất khác nhau, và chính nhịp ấy giúp đọc giấc mơ. Lũ dâng từ từ, người mơ thường lội nước, kê đồ lên cao, thấy nước mỗi lúc một ngập; nó gần với cảm giác việc dồn dần từng ngày. Bão kéo dài, ồn ào, người mơ trú trong nhà nghe gió gào; nó gần với một giai đoạn căng thẳng triền miên.
Sóng thần là cú đánh một lần. Không có tiếng động báo trước, không có thời gian kê dọn, chỉ có một khoảnh khắc nhận ra và một khối nước ập tới. Vì vậy giấc mơ sóng thần hay đến với những người đang đối diện một biến cố gói gọn trong một ngày, một thời điểm: ngày thi, ngày phỏng vấn, ngày ra toà, ngày phẫu thuật, ngày nói thật với gia đình một chuyện đã giấu lâu.
Có một nhóm người mơ thấy sóng thần mà không có biến cố nào sắp đến: họ vừa trải qua một cú sốc bất ngờ, như mất việc không báo trước, người thân ốm đột ngột, một mối quan hệ kết thúc trong một buổi tối. Giấc mơ lúc ấy không nói về tương lai mà kể lại cảm giác của quá khứ gần: mọi thứ đổi khác chỉ trong vài phút.
Dân gian và các lời giải trên mạng nói gì
Người Việt xưa sống gần biển chủ yếu biết đến sóng to, bão biển, nước dâng khi bão, chứ ít ai có khái niệm sóng thần như ngày nay. Vì thế lối giải mộng truyền miệng không có một cách hiểu riêng cho sóng thần. Các trang giải mộng thường mượn lối đọc của "nước": nước trong là lành, nước đục là xấu, nước tràn vào nhà là tiền vào hoặc hoạ đến, tuỳ bản. Sách giải mộng chép vậy, nhưng chẳng ai kiểm chứng được, và các bản còn nói ngược nhau.
Cũng có những lời giải theo kiểu "mộng ngược": mơ thấy thảm hoạ là sắp gặp may. Lối nghĩ này giúp người ta yên tâm sau giấc mơ xấu, và nếu nó làm bạn nhẹ lòng thì không có gì hại. Điều cần tránh là để một lời giải, dù lành hay dữ, quyết định thay mình: huỷ chuyến đi biển đã lên kế hoạch, bỏ dở một việc quan trọng, hay lo lắng cả tuần vì sợ "điềm".
Một giấc mơ sóng thần không báo trước được thiên tai. Thiên tai thật được dự báo bằng trạm đo động đất, phao đo sóng và hệ thống cảnh báo của các cơ quan chuyên trách. Nếu bạn sống ở vùng ven biển và lo lắng, điều có ích là biết đường sơ tán, nơi cao gần nhà và cách nhận tin cảnh báo, chứ không phải ngồi giải giấc mơ.
Người mơ từng trải qua thiên tai, người làm nghề biển
Với người từng sống qua một trận nước dâng thật, một cơn bão đổ bộ làm sập nhà, hay từng mất người thân trên biển, giấc mơ sóng thần không còn là ẩn dụ. Nó có thể là ký ức được phát lại, với cùng màu nước, cùng âm thanh, cùng cảm giác lạnh. Những giấc mơ như vậy thường thưa dần theo thời gian. Nếu chúng cứ quay lại nhiều tuần, kèm mất ngủ, giật mình khi nghe tiếng sóng, né tránh mọi thứ gợi nhắc biển, đó là dấu hiệu của sang chấn cần được người có chuyên môn đồng hành.
Ngư dân, người nuôi trồng thủy sản, người làm du lịch biển có một mối quan hệ khác hẳn với biển. Họ đọc biển như đọc thời tiết ngoài ngõ. Một ngư dân mơ thấy sóng thần trong mùa biển động thường đang mang nỗi lo rất thật về chuyến ra khơi, về tàu thuyền, về thu nhập của cả mùa. Giấc mơ lúc ấy là tiếng nói của nỗi lo nghề nghiệp, đáng được nói ra với người nhà hơn là đem đi giải.
Còn người chỉ đi biển vài ngày mỗi mùa hè, mơ thấy sóng thần ngay đêm đầu ở khách sạn ven biển là chuyện rất bình thường: tiếng sóng thật lọt vào giấc ngủ, khung cảnh lạ, ăn uống khác ngày thường. Giấc mơ ấy đến từ chuyến đi chứ không nói gì về chuyến đi.
Câu tự hỏi sau một đêm mơ thấy sóng thần
Khi tỉnh dậy, trước khi tra lời giải, bạn có thể ghi nhanh vài dòng trả lời những câu sau. Chúng giúp nối giấc mơ với đời sống thật của chính bạn:
- Trong mơ, mình thấy sóng từ xa hay bị cuốn ngay? Cảm giác mạnh nhất là sợ, bất lực, hay bình tĩnh lạ lùng?
- Có chuyện gì sắp đến trong vài ngày tới mà mình chưa sẵn sàng? Có chuyện gì vừa xảy ra quá nhanh mà mình chưa kịp hiểu?
- Ai ở bên mình trong giấc mơ? Mình kéo ai lên cao, hay ai kéo mình?
- Nơi sóng tràn vào là đâu: nhà, công ty, trường, quê cũ? Ngoài đời, nơi ấy đang có gì làm mình lo?
- Trước khi ngủ mình có xem tin tức, phim, video nào về biển, động đất, thảm hoạ không?
- Giấc mơ kết thúc ở đâu: chìm, tỉnh giữa chừng, hay đã lên tới chỗ an toàn?
Nếu câu trả lời chỉ ra một việc cụ thể đang đến gần, cách làm nhẹ giấc mơ thường rất đời thường: chia việc lớn thành từng phần nhỏ, nói với một người tin cậy, lên kế hoạch cho tình huống xấu nhất. Khi đã có kế hoạch, bức tường nước trong mơ thường thấp đi.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy sóng thần có phải sắp có thiên tai không?
Không. Giấc mơ được dệt từ những gì bạn đã thấy và đang lo, không có khả năng báo trước động đất hay sóng thần. Dự báo thiên tai dựa vào trạm đo và hệ thống cảnh báo chính thức. Nếu sống ở vùng ven biển, hãy tìm hiểu đường sơ tán và cách nhận tin cảnh báo.
Vì sao trong mơ thấy sóng tới mà chân không chạy được?
Trong giai đoạn ngủ REM, các cơ lớn của cơ thể gần như được thả lỏng hoàn toàn, nên cảm giác chạy không nổi rất hay gặp trong mơ. Về mặt cảm xúc, chi tiết này cũng trùng với cảm giác bất lực khi một chuyện lớn đến mà mình chưa biết xoay xở.
Mơ thấy người thân bị sóng thần cuốn đi thì nên hiểu sao?
Giấc mơ này thường nói về nỗi lo cho người ấy, hoặc nỗi sợ mất họ, chứ không nói điều gì sẽ xảy ra với họ. Nó hay đến khi người thân đang ốm, đi xa, hay hai người vừa có khoảng cách. Một cuộc gọi hỏi thăm thường làm nhẹ lòng hơn mọi lời giải.
Mơ thấy mình sống sót sau sóng thần có ý nghĩa gì?
Nhiều người kể giấc mơ này sau khi vừa qua một giai đoạn khó: mất việc, chia tay, ốm nặng. Cảm giác nổi trên mặt nước giữa cảnh tan hoang gần với tâm trạng vừa thoát ra, vừa mệt, vừa phải bắt đầu lại. Đó là giấc mơ đáng trân trọng hơn là đáng sợ.
Trẻ con xem phim về sóng thần xong cứ mơ thấy, có sao không?
Trẻ em thường mơ lại những gì gây ấn tượng mạnh trong ngày, nhất là cảnh nguy hiểm. Cha mẹ nên nghe con kể, giải thích rằng người lớn và chính quyền có cách cảnh báo, và hạn chế phim, video thảm hoạ trước giờ ngủ. Nếu con sợ ngủ, ác mộng kéo dài nhiều tuần, hãy hỏi bác sĩ nhi.
Mơ thấy sóng thần nhiều lần liên tiếp thì làm gì?
Thử ghi lại các giấc mơ và chuyện xảy ra trong ngày trước đó để tìm điểm chung. Nếu giấc mơ quay lại gần như mỗi đêm, làm bạn sợ đi ngủ, hoặc gắn với một biến cố thật từng trải qua, nên tìm gặp bác sĩ hoặc nhà tâm lý để được hướng dẫn cách làm ác mộng thưa dần.