Nhiều giấc mơ sa mạc bắt đầu từ một chuyện rất thật: người ngủ đang khát. Phòng điều hoà làm khô không khí, ngủ há miệng vì nghẹt mũi, tối hôm trước ăn mặn hoặc uống rượu bia, uống quá ít nước trong ngày nóng. Não đang ngủ nhận tín hiệu khô họng và dệt nó thành một câu chuyện: mình đi giữa sa mạc, cát nóng bỏng chân, tìm mãi không thấy nước. Tỉnh dậy, việc đầu tiên nhiều người làm là với lấy cốc nước.
Ngoài nguồn gốc cơ thể ấy, mơ thấy sa mạc thường gắn với cảm giác khô cạn: kiệt sức, cô đơn, thiếu một thứ nuôi dưỡng tinh thần, hoặc phải đi một chặng đường dài mà không thấy điểm dừng. Ảo ảnh ốc đảo hiện ra rồi biến mất hay gắn với một hy vọng tưởng gần mà mãi chưa tới. Sách giải mộng Việt không có nhiều lời về sa mạc, vì đây không phải cảnh quen thuộc của người xưa.
Bài này đi từ cơn khát thật, đến những đồi cát người Việt có thể thấy tận mắt, rồi tới các cảnh hay gặp trong mơ và câu hỏi giúp bạn soi giấc mơ vào đời sống của mình.
Khi cơn khát thật đi vào giấc mơ
Các nhà nghiên cứu giấc ngủ từ lâu đã ghi nhận rằng kích thích bên ngoài và trong cơ thể có thể lọt vào giấc mơ: tiếng chuông thành tiếng chuông nhà thờ, nước nhỏ lên tay thành mưa, bàng quang căng thành giấc mơ đi tìm nhà vệ sinh. Cơn khát cũng vậy. Freud đã kể về những giấc mơ uống nước của chính ông sau bữa tối ăn mặn, và nhiều người ngày nay vẫn mơ đúng như thế.
Sa mạc là hình ảnh mà tâm trí chọn khi cảm giác khô và nóng mạnh lên. Người ngủ trong phòng điều hoà để lạnh và khô suốt đêm, người đang sốt, người ngủ sau buổi nhậu, người uống thuốc gây khô miệng, đều hay kể giấc mơ đi giữa cát nóng. Những giấc mơ này thường ngắn, dứt khoát, và kết thúc bằng việc người mơ tỉnh dậy đi uống nước.
Cần nói thêm một điều cho đúng: giấc mơ không chẩn đoán được bệnh. Nhưng nếu bạn thường xuyên thức dậy vì khát dữ dội, đi tiểu nhiều lần trong đêm, uống nhiều nước mà vẫn khát, sút cân không rõ lý do, đó là những dấu hiệu nên đi khám để bác sĩ kiểm tra, chứ không phải chuyện để tra sách giải mộng.
Sa mạc người Việt biết từ đâu
Việt Nam không có sa mạc, nhưng có những đồi cát lớn ở dải duyên hải Nam Trung Bộ như đồi cát Mũi Né, đồi cát Nam Cương, những dải cát trắng ven biển miền Trung. Du khách đến đây trượt cát, chụp ảnh lúc bình minh, thấy cát chạy dài tới chân trời và cảm nhận cái nắng gay gắt giữa trưa. Người vừa đi những nơi này về hay mơ thấy mình đứng giữa sa mạc thật.
Phần lớn hình ảnh sa mạc còn lại đến từ phim ảnh, phim tài liệu về thiên nhiên, video du lịch Trung Đông, Bắc Phi, ảnh lạc đà đi thành đoàn dưới hoàng hôn. Trẻ em biết sa mạc qua phim hoạt hình, truyện cổ tích Nghìn lẻ một đêm, những cuốn sách tranh về các con vật. Những hình ảnh ấy giàu cảm xúc, rộng lớn, khác hẳn đời sống hằng ngày, nên dễ được giấc mơ mượn.
Theo thuyết liên tục, giấc mơ hay lấy chất liệu từ những gì ta trải qua và để tâm gần đây. Nếu bạn vừa xem một bộ phim có cảnh lạc giữa sa mạc, vừa lên kế hoạch đi Mũi Né, hay vừa xem bạn bè khoe ảnh du lịch, giấc mơ sa mạc có khi chỉ là sự sắp xếp lại những hình ảnh đó, không cần tìm ý nghĩa sâu hơn.
Những cảnh sa mạc hay gặp trong mơ
Đi mãi giữa cát mà không thấy điểm đến. Cảnh phổ biến nhất. Người mơ bước đi, chân lún, trời nóng, xung quanh chỉ một màu cát. Nó hay đến khi người mơ đang ở giữa một chặng đường dài và mệt: ôn thi nhiều tháng, trả nợ, chăm người ốm, chờ một kết quả chưa có.
Khát cháy họng, tìm nước khắp nơi. Nếu không phải khát thật, cảnh này gần với cảm giác thiếu một thứ thiết yếu: thiếu nghỉ ngơi, thiếu được quan tâm, thiếu niềm vui. Thứ mình "khát" trong đời thường là thứ đáng tự hỏi.
Thấy ốc đảo xanh, chạy tới thì biến mất. Đây là ảo ảnh, một hiện tượng quang học có thật ở sa mạc. Trong mơ, nó gắn với một hy vọng tưởng gần mà mãi chưa tới, hoặc nỗi sợ mình đang theo đuổi một điều không có thật.
Gặp bão cát, không mở được mắt. Cảnh mù mịt, không định hướng được. Gần với cảm giác bị rối bởi quá nhiều việc, quá nhiều ý kiến, không biết nên đi đường nào.
Một mình giữa sa mạc rộng mênh mông. Có người thấy cô đơn, sợ hãi; có người lại thấy yên tĩnh, tự do. Cảm giác này cho biết bạn đang thiếu người bên cạnh, hay đang thèm một khoảng riêng để thở.
Cưỡi lạc đà, đi theo đoàn người. Giấc mơ có người đồng hành, có phương tiện. Thường dịu hơn cảnh đi một mình, gắn với cảm giác chặng đường khó nhưng có người cùng đi, có cách để vượt qua.
Sa mạc bỗng nở hoa sau một trận mưa. Ngoài đời, một số sa mạc thật sự nở hoa rực rỡ sau những trận mưa hiếm hoi. Trong mơ, cảnh này hay đến với người vừa thoát khỏi một giai đoạn khô cằn, bắt đầu thấy lại niềm vui.
Khô cạn trong lòng: đọc giấc mơ sa mạc theo góc tâm lý
Tiếng Việt có nhiều cách nói dùng sự khô cạn để chỉ trạng thái tinh thần: "cạn kiệt", "khô khan", "cằn cỗi", "cạn tình", "cạn ý tưởng". Những người làm nghề sáng tạo nói về "cơn khô hạn" khi không viết, không vẽ được gì. Hình ảnh sa mạc trong mơ đi cùng mạch nghĩ ấy: một vùng đất không có nước, không nuôi được sự sống.
Người mơ thấy sa mạc lặp lại nhiều lần thường đang trong một giai đoạn cho đi nhiều hơn nhận lại. Một giáo viên đứng lớp cả ngày rồi về nhà lo con nhỏ, một nhân viên chăm sóc khách hàng nghe phàn nàn liên tục, một người con chăm cha mẹ già một mình. Họ không nghĩ mình kiệt sức, nhưng giấc mơ đặt họ giữa cát nóng không bóng cây.
Tâm lý học không coi sa mạc là biểu tượng có nghĩa cố định. Nhưng câu hỏi mà giấc mơ gợi ra rất đáng hỏi: điều gì đang nuôi dưỡng mình? Lần gần nhất mình được nghỉ ngơi thật sự, được ai đó chăm sóc lại, là khi nào? Nếu không trả lời được, giấc mơ có thể đang nói đúng một điều quan trọng.
Ảo ảnh ốc đảo: khi hy vọng cứ lùi xa
Ảo ảnh ở sa mạc là hiện tượng ánh sáng bị bẻ cong khi đi qua những lớp không khí nóng lạnh khác nhau sát mặt đất. Người đi đường thấy như có mặt nước lấp lánh ở xa, thật ra đó là hình ảnh bầu trời phản chiếu. Đi trên đường nhựa giữa trưa hè ở Việt Nam, ta cũng thấy hiện tượng tương tự: mặt đường phía trước như có vũng nước, tới gần thì khô.
Trong giấc mơ, ảo ảnh ốc đảo mang một nỗi buồn rất riêng: thấy rồi mà không chạm được. Nó hay đến với người đang theo đuổi một mục tiêu cứ dời xa: một lời hứa tăng lương mãi chưa thành, một người yêu hứa sẽ thay đổi, một căn nhà để dành tiền mãi chưa đủ. Mỗi lần tưởng sắp tới, mục tiêu lại lùi thêm một đoạn.
Giấc mơ không nói bạn nên bỏ cuộc hay tiếp tục. Nó chỉ gợi một câu hỏi: điều mình đang chạy theo có thật sự gần như mình nghĩ không? Có lúc câu trả lời là "có, chỉ cần thêm chút sức". Có lúc câu trả lời là "mình đã chạy theo ảo ảnh quá lâu". Chỉ người mơ mới biết.
Người từng sống, làm việc ở xứ nóng
Người Việt đi làm việc ở các nước Trung Đông, châu Phi, hay ở những công trường giữa vùng khô hạn, có những giấc mơ sa mạc rất khác người chưa từng đến. Với họ, sa mạc không lãng mạn mà gắn với cái nóng gay gắt, những ca làm dài, nỗi nhớ nhà, những ngày đếm từng tháng để về. Giấc mơ có khi là ký ức được phát lại, có khi là nỗi lo về hợp đồng, về thu nhập gửi về cho gia đình.
Sau khi về nước, nhiều người vẫn mơ thấy sa mạc một thời gian. Đó là cách tâm trí xử lý một giai đoạn sống đặc biệt, nhiều vất vả. Những giấc mơ như vậy thường thưa dần khi người ta ổn định lại cuộc sống ở quê nhà.
Nếu giai đoạn ấy để lại những ký ức nặng nề, như tai nạn lao động, bị đối xử tệ, mất người đồng hành, và giấc mơ trở thành ác mộng lặp lại, kèm mất ngủ, cáu gắt, né tránh nói về chuyện cũ, người mơ nên được hỗ trợ bởi người có chuyên môn. Đó không phải sự yếu đuối mà là phản ứng bình thường sau những trải nghiệm khó khăn.
Trẻ em mơ thấy sa mạc
Trẻ nhỏ biết sa mạc qua phim hoạt hình, sách tranh về lạc đà, xương rồng, kim tự tháp, và qua những câu chuyện phiêu lưu. Giấc mơ sa mạc của trẻ vì thế thường là giấc mơ phiêu lưu: đi tìm kho báu, cưỡi lạc đà, gặp rắn, đào cát tìm đồ chơi. Phần lớn là giấc mơ vui, đôi khi pha chút sợ hãi kiểu truyện cổ tích.
Trẻ cũng hay mơ thấy khát nước, nóng bức khi ngủ trong phòng bí, đắp chăn quá dày, hoặc khi đang sốt. Nếu con kể mơ "đi trong sa mạc nóng lắm", cha mẹ có thể kiểm tra xem con có ra nhiều mồ hôi, có sốt, có khát không, rồi điều chỉnh phòng ngủ cho thoáng hơn.
Khi trẻ kể giấc mơ đáng sợ, như bị bỏ lại một mình giữa sa mạc, điều con cần là được nghe và được trấn an: bố mẹ ở đây, con an toàn. Không cần giải nghĩa giấc mơ cho con. Nếu ác mộng lặp lại nhiều tuần làm con sợ đi ngủ, cha mẹ nên hỏi bác sĩ nhi.
Những lời giải mộng về sa mạc
Các trang giải mộng tiếng Việt thường dịch lời giải từ nguồn nước ngoài: mơ thấy sa mạc là cô đơn, là thiếu thốn, là thử thách sắp tới; mơ thấy ốc đảo là gặp người giúp; mơ thấy lạc đà là kiên nhẫn sẽ được đền đáp. Đây là những lời đọc biểu tượng nghe hợp lý, nhưng đọc như đọc ca dao, đừng đọc như đọc bản tin: chúng không cho biết chuyện gì sẽ xảy ra.
Có một số người tin vào "mộng ngược", cho rằng mơ thấy khô hạn là sắp có tài lộc dồi dào. Lối nghĩ này đem lại cảm giác an ủi sau giấc mơ khó chịu, nhưng cũng không có căn cứ. Điều có ích hơn là nhìn giấc mơ như tấm gương soi trạng thái hiện tại của chính mình.
Không cần làm lễ, kiêng cữ hay đổi kế hoạch sau giấc mơ sa mạc. Nếu cần làm gì, có lẽ là uống một cốc nước, kiểm tra lại độ ẩm phòng ngủ, và tự hỏi mình đã cho bản thân nghỉ ngơi đủ chưa.
Câu tự hỏi, và khi nào nên tìm người giúp
Sau giấc mơ sa mạc, thử trả lời vài câu:
- Khi tỉnh dậy mình có khát thật không? Phòng ngủ có quá khô, quá nóng không?
- Gần đây mình có đang đi một chặng đường dài mà không thấy đích?
- Thứ mình "khát" trong đời thật là gì: nghỉ ngơi, sự quan tâm, niềm vui, tiền bạc, thời gian?
- Ốc đảo trong mơ, nếu có, giống với điều gì mình đang chạy theo?
- Mình đi một mình hay có người đồng hành? Ngoài đời có ai cùng mình gánh việc không?
Nếu cảm giác khô cạn không chỉ ở trong mơ mà theo bạn suốt ngày, kéo dài nhiều tuần, kèm mất ngủ, mất hứng thú, cáu gắt hoặc trống rỗng, đó có thể là dấu hiệu kiệt sức hoặc trầm cảm. Lúc ấy nên nói với người thân và hẹn gặp bác sĩ hoặc nhà tâm lý lâm sàng để được đánh giá đúng.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy sa mạc có phải sắp gặp khó khăn?
Giấc mơ không báo trước khó khăn. Sa mạc trong mơ thường phản ánh cảm giác hiện tại: mệt mỏi, cô đơn, thiếu một điều nuôi dưỡng tinh thần. Cũng có khi chỉ vì bạn khát thật lúc ngủ. Hãy nhìn nó như lời nhắc chăm lo cho mình, không như lời dự báo.
Vì sao trong mơ khát mà uống nước mãi không hết khát?
Cảm giác này hay gặp khi cơ thể đang khát thật mà bạn chưa tỉnh. Giấc mơ cho bạn uống nhưng cơ thể vẫn khô, nên cảm giác khát không dịu. Cách đơn giản là để sẵn cốc nước đầu giường và giữ phòng ngủ đủ ẩm.
Mơ thấy ốc đảo trong sa mạc là điềm tốt?
Lời truyền hay gắn ốc đảo với sự giúp đỡ, nhưng giấc mơ không quyết định ai sẽ giúp bạn. Nếu ốc đảo hiện ra và bạn tới được, có thể bạn đang thấy có lối thoát; nếu nó biến mất, có thể bạn đang lo mình theo đuổi một điều xa vời.
Vừa đi Mũi Né về đã mơ thấy sa mạc, có ý nghĩa gì không?
Rất có thể đó chỉ là ký ức chuyến đi được não xếp lại, nhất là khi đồi cát là cảnh mới mẻ với bạn. Những hình ảnh lạ và đẹp thường quay lại trong giấc mơ vài đêm sau chuyến đi.
Mơ thấy sa mạc nhiều đêm liền thì nên làm gì?
Thử ghi lại các giấc mơ cùng chuyện trong ngày để tìm điểm chung. Kiểm tra cả những nguyên nhân cơ thể như phòng khô, uống ít nước. Nếu giấc mơ kéo dài cùng với cảm giác mệt mỏi, buồn bã ban ngày, bạn nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Thường xuyên tỉnh dậy vì khát có đáng lo không?
Thỉnh thoảng khát đêm là chuyện thường, nhất là sau bữa mặn hay khi trời nóng. Nếu khát dữ dội nhiều đêm liền, đi tiểu nhiều, uống nhiều mà vẫn khát hoặc sút cân không rõ lý do, bạn nên đi khám để bác sĩ kiểm tra. Giấc mơ không thay được xét nghiệm.