Hỏi người lớn tuổi về giấc mơ khóc, câu trả lời quen nhất là "mơ khóc là sắp có chuyện vui". Đây là lối mộng ngược rất phổ biến trong dân gian Việt: giấc mơ buồn thì đời thật vui, giấc mơ vui thì nên dè chừng. Tâm lý học đi theo hướng gần như ngược lại: khóc trong mơ thường là cảm xúc thật đang được giải toả, một nỗi buồn, nỗi tủi, sự mệt mỏi hay cả niềm xúc động mà ban ngày bạn chưa có chỗ để bộc lộ.
Hai cách hiểu nghe như mâu thuẫn, nhưng lại gặp nhau ở một điểm. Lối mộng ngược giúp người mơ bớt lo khi tỉnh dậy với đôi mắt cay; góc tâm lý giúp họ hiểu vì sao mình khóc. Cả hai đều không coi giấc mơ khóc là điều đáng sợ. Lời "sắp có chuyện vui" là truyền miệng, không phải lời báo trước, còn nỗi buồn trong mơ thì là thông tin có thật về chính bạn.
Bài này nói về khóc trong mơ và khóc thật lúc ngủ, khóc vì ai, khóc không thành tiếng, thấy người khác khóc, và lúc nào những giấc mơ đẫm nước mắt là dấu hiệu nên tìm người trò chuyện.
Khóc trong mơ và khóc thật khi đang ngủ
Không ít người tỉnh dậy thấy má ướt, gối ẩm, mắt sưng nhẹ, và nhớ mình vừa khóc trong mơ. Khóc thật lúc ngủ không hiếm, nhất là ở những giai đoạn nhiều cảm xúc. Giấc mơ có cảm xúc mạnh hay xảy ra trong giấc ngủ REM; dù cơ bắp lớn bị ức chế, những phản ứng như chảy nước mắt, thở gấp, tim đập nhanh vẫn có thể xảy ra. Có người còn bị người nằm cạnh đánh thức vì nấc lên trong khi ngủ.
Điều này cho thấy giấc mơ khóc không chỉ là hình ảnh. Cơ thể thật sự đang trải qua một phần cảm xúc ấy. Nhiều người kể sau một đêm khóc trong mơ, sáng ra thấy nhẹ lạ thường, như vừa trút được thứ gì. Một số nhà nghiên cứu cho rằng giấc ngủ REM giúp xử lý ký ức cảm xúc, làm dịu bớt cường độ của chúng; đây là hướng giải thích được nhắc nhiều, dù chưa phải kết luận trọn vẹn.
Ngược lại, có người khóc trong mơ mà tỉnh dậy mắt khô, chỉ còn cảm giác nặng ngực. Không có kiểu nào đúng hơn. Điều đáng ghi lại là cảm giác sau khi tỉnh: nhẹ đi hay nặng thêm. Nhẹ đi thường cho thấy giấc mơ đã làm xong việc giải toả; nặng thêm cho thấy nỗi buồn ấy cần được chăm sóc tiếp lúc thức.
Mình khóc vì ai, vì chuyện gì
Khóc vì người đã mất. Đây là giấc mơ khóc phổ biến nhất ở người đang có tang hoặc vừa qua ngày giỗ. Trong mơ người ấy hiện về, mình ôm lấy và khóc. Giấc mơ là một phần của quá trình đau buồn, thường làm người mơ thấy được gần người thân thêm một lần, dù tỉnh dậy rất buồn.
Khóc vì bị mắng, bị oan. Trong mơ bị bố mẹ, sếp, người yêu trách móc vô cớ, mình khóc mà không ai nghe giải thích. Giấc mơ thường đi cùng cảm giác bị hiểu lầm hay không được ghi nhận ngoài đời.
Khóc vì bị bỏ lại. Đứng một mình ở bến xe, ở sân trường, người thân quay đi. Nỗi sợ bị bỏ rơi hay lộ ra khi có sự thay đổi trong một mối quan hệ, như con cái lớn đi xa, bạn thân chuyển nhà, người yêu lạnh nhạt.
Khóc vì vui, vì xúc động. Gặp lại người lâu không gặp, đỗ một kỳ thi, được ôm con. Nước mắt trong mơ không phải lúc nào cũng là buồn; nó có thể là niềm mong mỏi được chạm tới.
Khóc không rõ vì sao. Chỉ thấy mình khóc, không có câu chuyện. Kiểu này hay gặp khi cơ thể và tinh thần đang rất mệt, dồn nén nhiều thứ nhỏ cộng lại, chưa gọi tên được.
Khóc trong một đám đông dửng dưng. Mình khóc giữa chợ, giữa văn phòng, mọi người vẫn đi lại. Giấc mơ hay gắn với cảm giác cô đơn giữa nhiều người, một nỗi buồn không ai để ý.
Muốn khóc mà không khóc được, khóc không thành tiếng
Một biến thể làm nhiều người khó chịu là trong mơ nghẹn ngào, cổ họng thắt lại mà nước mắt không chảy, hay mở miệng gào mà không có âm thanh. Phần không thành tiếng có lý do sinh lý: trong giấc ngủ REM, các cơ dùng để phát âm cũng bị ức chế như cơ chân tay, nên tiếng hét, tiếng nấc trong mơ thường không thoát ra được.
Về tâm lý, cảnh này hay gặp ở những người quen kìm nén. Người lớn lên trong gia đình dạy "con trai không được khóc", người làm nghề phải giữ bình tĩnh trước khách hàng, bệnh nhân, học trò, người là chỗ dựa cho cả nhà, thường kể về giấc mơ muốn khóc mà không khóc được. Giấc mơ đang chạm đúng thói quen ấy: cảm xúc đã tới cổ họng mà vẫn bị chặn lại.
Không cần phải khóc cho bằng được ngoài đời để "xả". Nhưng nếu giấc mơ này lặp lại, có lẽ bạn cần một nơi để buồn mà không phải mạnh mẽ: một người bạn, một buổi đi bộ một mình, một trang giấy viết ra điều đang nặng. Với nhiều người, chỉ cần nói ra một câu "dạo này mình mệt lắm" là đã nhẹ đi khá nhiều.
Thấy người khác khóc trong mơ
Không phải lúc nào người khóc cũng là mình. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp, cột dân gian chỉ để tham khảo:
| Người khóc trong mơ | Lời truyền miệng | Góc nhìn tâm lý |
|---|---|---|
| Mẹ khóc | Nên về thăm, gọi điện cho mẹ | Lo cho mẹ; hoặc áy náy vì một điều mình làm mẹ buồn |
| Con nhỏ khóc mãi không dỗ được | Nên để ý con hơn | Mệt mỏi của người chăm con; sợ mình chưa làm tròn |
| Người yêu, vợ chồng khóc | Tình cảm có chuyện cần nói | Một điều chưa được nói ra giữa hai người |
| Người lạ khóc bên đường | Gặp người cần giúp | Phần buồn của chính mình được đặt vào người khác |
| Người đã mất khóc | Nhớ con cháu; nên thăm mộ, giỗ chạp | Nỗi nhớ, sự day dứt chưa nói hết với người ấy |
| Cả đám đông cùng khóc | Có việc chung trong họ | Cảm xúc chung của một tập thể, một nỗi buồn chung gần đây |
Khi mơ thấy người thân khóc, phản ứng tự nhiên là lo cho họ. Gọi điện hỏi thăm là việc tốt, có mơ hay không. Nhưng đừng mở đầu bằng "con mơ thấy mẹ khóc, mẹ có sao không" khiến người già lo theo; một câu hỏi thăm bình thường là đủ.
Riêng giấc mơ người đã khuất khóc, dân gian hay khuyên con cháu thăm mộ, nhớ ngày giỗ. Đó là phong tục tưởng nhớ tốt đẹp; làm vì thương nhớ thì đủ, không cần làm vì sợ.
Khi đứa trẻ khóc trong giấc ngủ
Trẻ nhỏ khóc đêm có nhiều lý do không liên quan tới giấc mơ: đói, nóng, ướt tã, mọc răng, ốm. Với trẻ lớn hơn, khóc vì ác mộng thường xảy ra vào nửa sau đêm; trẻ tỉnh dậy, nhớ được giấc mơ và cần được dỗ. Có một hiện tượng khác dễ nhầm là cơn hoảng sợ ban đêm: trẻ đột ngột ngồi bật dậy la khóc, mắt mở nhưng không nhận ra cha mẹ, thường xảy ra trong vài giờ đầu sau khi ngủ, và sáng ra trẻ không nhớ gì.
Trong cả hai trường hợp, cha mẹ không nên mắng hay doạ. Với ác mộng, hãy ôm con, nói con đang an toàn, để con kể nếu con muốn. Với cơn hoảng sợ ban đêm, thường chỉ cần ở bên, giữ cho trẻ không bị ngã hay va đập, chờ cơn qua; cố đánh thức có khi làm trẻ hoảng hơn.
Nếu trẻ khóc đêm nhiều lần trong tuần kéo dài, có dấu hiệu ngáy to, ngừng thở khi ngủ, hoặc ban ngày thay đổi tính nết, sợ hãi bất thường, hãy đưa trẻ đi khám bác sĩ nhi. Đó là chuyện của sức khoẻ, không phải chuyện giải mộng.
Viết ra mấy dòng sau một đêm khóc trong mơ
Lúc nước mắt còn chưa khô là lúc ký ức giấc mơ rõ nhất. Thử trả lời:
- Trong mơ mình khóc vì ai, vì chuyện gì? Có câu chuyện cụ thể không?
- Tỉnh dậy mình thấy nhẹ đi hay nặng thêm?
- Lần gần nhất mình khóc ngoài đời là khi nào? Có điều gì mình đã muốn khóc mà nhịn lại không?
- Ai là người mình có thể kể chuyện này mà không bị phán xét?
- Nếu người trong mơ là người còn sống: mình có muốn nói với họ điều gì không?
Câu thứ ba thường mở ra nhiều nhất. Người lâu không khóc ngoài đời hay khóc trong mơ hơn; đó không phải yếu đuối, mà là cảm xúc đang tìm đường đi.
Không cần biến những dòng này thành bài phân tích. Có người chỉ viết đúng một câu "mơ khóc vì bà" rồi gấp sổ, vậy là đủ. Việc gọi tên được cảm xúc, dù chỉ bằng vài chữ, thường làm nó bớt rối. Nếu muốn, vài tuần sau đọc lại, bạn sẽ thấy những giấc mơ khóc hay rơi vào giai đoạn nào: trước kỳ hạn công việc, quanh ngày giỗ, sau những lần cãi nhau. Nhịp ấy là manh mối có giá trị hơn bất kỳ lời giải sẵn nào.
Vì sao ông bà bảo mơ khóc là sắp vui
Lối mộng ngược không chỉ áp cho giấc mơ khóc. Dân gian Việt có cả một chuỗi cặp ngược nhau: mơ thấy chết là sống lâu, mơ thấy đám ma là có tin vui, mơ thấy cười đùa thì nên giữ ý. Người ta không lý giải vì sao, chỉ truyền lại như một lẽ thường của giấc mộng.
Nhìn bằng con mắt văn hoá, lối nghĩ này có một chức năng rất nhân hậu. Người vừa tỉnh dậy với đôi mắt đỏ, kể cho bà nghe, được bà xoa đầu bảo "mơ khóc là sắp có chuyện vui đấy", và nỗi buồn đêm qua nhẹ đi nhiều. Lời giải ngược biến một trải nghiệm khó chịu thành một điều để chờ đợi.
Vấn đề chỉ xảy ra khi người ta tin lời ấy như dự báo thật, rồi thất vọng vì chuyện vui không tới, hoặc ngược lại sợ hãi sau một giấc mơ vui. Cách giữ được cái hay của lời ông bà mà không vướng cái phiền là coi nó như một lời an ủi, còn nỗi buồn trong mơ thì vẫn lắng nghe cho tử tế. Hai việc không loại trừ nhau.
Khi giấc mơ khóc là tín hiệu cần được giúp
Phần lớn giấc mơ khóc là bình thường, thậm chí có ích. Nhưng có lúc nó là một phần của bức tranh lớn hơn. Nên để tâm khi bạn khóc trong mơ gần như mỗi đêm trong nhiều tuần; khi ban ngày cũng buồn bã kéo dài, mất hứng thú với những việc từng thích, mệt mỏi, ăn ngủ thay đổi, thấy mình vô dụng; hoặc khi giấc mơ lặp lại một chuyện đau lòng có thật như tai nạn, mất mát, bị bạo hành. Những dấu hiệu này cần được bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý lắng nghe.
Người đang có tang mơ khóc nhiều trong những tháng đầu là phản ứng đau buồn bình thường. Nhưng nếu sau thời gian dài nỗi đau vẫn làm bạn không thể sinh hoạt, hãy tìm hỗ trợ; đau buồn kéo dài là chuyện có thể được giúp đỡ.
Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy và tìm tới cơ sở y tế gần nhất. Đó là việc khẩn cấp, không phải chuyện để chờ giấc mơ tự qua.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy mình khóc có phải sắp có chuyện vui không?
Đó là lối mộng ngược trong dân gian, truyền miệng chứ không phải lời báo trước. Tâm lý học hiểu khóc trong mơ là cảm xúc thật đang được giải toả, như nỗi buồn, nỗi mệt hay sự xúc động chưa có chỗ bộc lộ ban ngày.
Khóc trong mơ mà tỉnh dậy còn nước mắt thật có bình thường không?
Bình thường. Giấc mơ nhiều cảm xúc hay xảy ra trong giấc ngủ REM, và cơ thể vẫn có thể chảy nước mắt, thở gấp. Nhiều người thấy nhẹ hơn sau đó. Chỉ cần để tâm nếu nó xảy ra gần như mỗi đêm kèm buồn bã ban ngày kéo dài.
Vì sao trong mơ muốn khóc mà không khóc được?
Một phần do sinh lý: cơ dùng để phát âm bị ức chế trong giấc ngủ REM. Một phần do thói quen kìm nén cảm xúc lúc thức. Nếu giấc mơ này lặp lại, có thể bạn cần một nơi để buồn mà không phải tỏ ra mạnh mẽ.
Mơ thấy mẹ khóc nên làm gì?
Gọi điện hỏi thăm mẹ là việc tốt, nhưng không cần kể giấc mơ khiến mẹ lo. Về tâm lý, giấc mơ thường gắn với nỗi lo cho mẹ hoặc một điều mình áy náy. Nó không báo trước điều gì xảy ra với mẹ.
Mơ thấy người đã mất khóc có sao không?
Đó thường là nỗi nhớ và sự day dứt của người còn sống. Dân gian hay khuyên thăm mộ, nhớ ngày giỗ, làm vì thương nhớ là đủ. Nếu nỗi đau mất người thân kéo dài làm bạn không sinh hoạt được, nên tìm chuyên gia hỗ trợ.
Con hay khóc thét giữa đêm mà sáng không nhớ gì là sao?
Có thể là cơn hoảng sợ ban đêm, khác với ác mộng. Trẻ thường không nhận ra cha mẹ và sáng ra không nhớ. Cha mẹ chỉ cần ở bên, giữ an toàn. Nếu xảy ra thường xuyên hoặc kèm ngáy to, ngừng thở khi ngủ, nên hỏi bác sĩ nhi.