"Mơ thấy màu đen có xấu không?" là câu người ta hay gõ nhất sau một giấc mơ có màu đen nổi bật. Câu trả lời ngắn: không có cơ sở nào để coi màu đen trong mơ là điềm xấu. Màu đen trong giấc mơ có thể là sự nghiêm trang, sang trọng, bí ẩn, cũng có thể là nỗi buồn, nỗi sợ, cảm giác bị đè nặng; nghĩa nào đúng với bạn phụ thuộc vào màu đen ấy nằm ở đâu và bạn cảm thấy gì.
Một chiếc áo dài đen đi dự tiệc, một bầu trời đen kịt trước cơn giông, một người lạ mặc đồ đen đứng ở cuối hành lang là ba giấc mơ rất khác nhau, dù cùng một màu. Người Việt cũng có quan hệ phức tạp với màu đen: màu áo bà ba của người Nam Bộ, màu răng nhuộm của các bà các cụ ngày xưa, màu băng tang, màu con mèo mà nhiều người kiêng.
Bài này đi từ màu đen trong đời sống Việt, tách bóng tối ra khỏi màu đen, rồi đến các cảnh hay gặp, góc tâm lý về màu sắc và những câu hỏi giúp bạn đọc giấc mơ của mình.
Màu đen trong đời sống người Việt
Trước khi vải công nghiệp phổ biến, màu đen là màu của người lao động. Áo bà ba đen, quần đen của người Nam Bộ bền, ít lộ vết bẩn khi làm đồng, chèo ghe. Lãnh Mỹ A ở Tân Châu, loại lụa đen bóng nhuộm bằng trái mặc nưa, từng là thứ vải quý của phụ nữ miền Tây. Ở miền Bắc, khăn vấn, khăn mỏ quạ, váy đụp của phụ nữ nông thôn cũng thường có màu thâm, màu đen.
Màu đen còn có mặt ở những nơi trang trọng: nền sơn mài đen bóng, đôi guốc mộc sơn đen, chiếc khăn xếp đen của các cụ ông ngày lễ. Tục nhuộm răng đen một thời được coi là đẹp, là nết, đến nay vẫn còn ở một số cụ già và vài dân tộc thiểu số. Trong mắt người xưa, màu đen không hề xấu.
Màu đen cũng gắn với tang lễ, nhưng theo một cách đáng chú ý. Tang phục truyền thống của người Việt là màu trắng, với khăn trắng, áo sô; còn băng tang đen đeo trên tay áo và trang phục màu tối khi đi viếng là thói quen đến muộn hơn, chịu ảnh hưởng phương Tây. Vì vậy lối nghĩ "đen là tang" ở Việt Nam không cổ như nhiều người tưởng.
Bóng tối và màu đen: hai thứ khác nhau trong giấc mơ
Nhiều người kể "mơ thấy màu đen" nhưng khi hỏi kỹ, họ đang nói về bóng tối: một căn phòng không có đèn, một con đường đêm, một hành lang tối om. Bóng tối là sự thiếu ánh sáng, gắn với cảm giác không nhìn thấy, không biết điều gì đang ở phía trước. Màu đen là một màu cụ thể của một vật: áo đen, xe đen, con mèo đen, dòng nước đen.
Phân biệt hai thứ này giúp đọc giấc mơ rõ hơn. Giấc mơ bóng tối thường nói về sự mơ hồ, bất định, nỗi sợ điều chưa biết. Giấc mơ có một vật màu đen thì cần hỏi về chính vật ấy và cảm xúc của bạn với nó. Một chiếc váy đen đẹp có thể làm bạn thấy tự tin; một vết dầu đen loang trên sàn có thể làm bạn thấy bẩn và khó chịu.
Còn một khả năng rất đời thường nữa: giấc mơ diễn ra trong một khung cảnh tối vì não không "tô" đủ chi tiết, hoặc vì bạn chỉ nhớ được cảm giác chung. Màu sắc là thứ dễ phai nhất khi tỉnh dậy, nhiều người chỉ nhớ "tối tối" mà không chắc là đêm hay là màu đen. Đừng vội gán nghĩa khi ký ức về màu còn mờ.
Những cảnh màu đen hay gặp trong mơ
Mình mặc đồ đen. Tuỳ dịp trong mơ: đi tiệc, đi làm, đi viếng. Mặc đồ đen đi dự tiệc thường gắn với cảm giác chỉn chu, muốn được nhìn nhận nghiêm túc; mặc đồ đen đi viếng thường gắn với một nỗi buồn hoặc nỗi nhớ người đã khuất.
Người lạ mặc đồ đen, không rõ mặt. Một trong những hình ảnh làm người mơ sợ nhất. Người áo đen không rõ mặt thường là nỗi sợ chưa có tên: lo về sức khoẻ, về tiền bạc, về một chuyện chưa biết sẽ ra sao.
Mèo đen, chó đen, quạ đen. Con vật màu đen mang theo nhiều lời truyền từ cả phương Đông lẫn phương Tây. Với người mơ, cảm giác thật lúc gặp con vật, sợ hay thích, quan trọng hơn màu lông.
Nước đen, dòng sông đen đặc. Nước vốn trong mà thành đen gợi sự ô nhiễm, vẩn đục. Có khi là nỗi lo về một môi trường sống, làm việc không lành mạnh; có khi chỉ là ký ức về một con kênh ô nhiễm trên đường đi làm.
Trời đen kịt, mây đen kéo tới. Hình ảnh trước cơn giông. Gắn với cảm giác chuyện gì đó sắp đến, không khí nặng nề trong nhà, ở chỗ làm.
Căn nhà, căn phòng sơn toàn màu đen. Gian phòng tối màu có thể làm người mơ thấy ngột ngạt, cũng có thể thấy ấm cúng và riêng tư. Đây là chỗ cảm xúc quyết định hoàn toàn cách đọc.
Tóc đen dài, óng mượt. Gắn với vẻ đẹp, tuổi trẻ, sức sống. Người lớn tuổi mơ thấy mình tóc đen trở lại thường đang nhớ về thời trẻ.
Tâm lý học màu sắc nói gì về màu đen
Tâm lý học về màu sắc có một số kết quả tương đối vững, và nhiều điều còn mơ hồ. Điều khá chắc là màu sắc gợi liên tưởng, và liên tưởng ấy học được từ văn hoá. Ở nhiều nước phương Tây, đen gắn với tang lễ, với sự trang trọng, quyền lực, với những vai phản diện trong phim. Ở Việt Nam, như đã nói, đen gắn cả với áo người lao động, với vẻ đẹp kín đáo của lãnh Mỹ A.
Một số nghiên cứu về trang phục cho thấy người mặc đồ đen dễ bị người khác đánh giá là nghiêm khắc, quyền uy, đôi khi hung hăng hơn. Nhưng các kết quả ấy đo trong những bối cảnh cụ thể và không chuyển thẳng được sang giấc mơ. Không có nghiên cứu nào cho thấy mơ thấy màu đen dẫn đến chuyện xấu, hay cho thấy màu đen hợp, khắc với người nào.
Vì vậy, tâm lý học không đồng ý với cách đọc một-đối-một kiểu "đen là xui". Cách gần với thực tế hơn là hỏi: với riêng mình, màu đen gắn với điều gì? Với một người thợ may, đó là cuộn vải quen thuộc; với một người vừa dự đám tang, đó là nỗi buồn; với một cô gái thích thời trang, đó là chiếc váy yêu thích.
Người áo đen trong mơ: nỗi sợ chưa có tên
Hình ảnh người mặc đồ đen, đội mũ, quay lưng hoặc đứng xa không rõ mặt rất hay xuất hiện trong ác mộng. Phim ảnh góp phần lớn: kẻ xấu trong phim thường mặc đồ đen, kẻ trộm trong tranh truyện thường trùm đen. Tâm trí mượn sẵn hình ảnh đó khi cần một nhân vật đại diện cho nỗi sợ.
Theo thuyết mô phỏng mối đe doạ của Revonsuo, một phần giấc mơ như nơi não "diễn tập" các tình huống nguy hiểm. Người áo đen là một kẻ đe doạ chung chung, không có đặc điểm riêng, vì nỗi sợ thật bên ngoài cũng chưa có hình dạng rõ ràng. Người đang chờ kết quả khám bệnh, người lo mất việc, người vừa nghe tin xấu về một người quen, đều có thể mơ thấy bóng người đen như thế.
Với trẻ em, người áo đen trong mơ thường là nhân vật bước ra từ phim, truyện, hoặc lời doạ của người lớn kiểu "không ngủ ông kẹ bắt". Cha mẹ nên tránh doạ trẻ bằng những nhân vật như vậy, nghe con kể giấc mơ và trấn an. Ác mộng ở trẻ thường giảm khi con cảm thấy an toàn ban ngày.
Đen sang trọng, đen nghiêm túc: mặt dễ chịu của màu đen
Không phải giấc mơ màu đen nào cũng nặng nề. Bộ vest đen trong ngày phỏng vấn, chiếc váy đen dự tiệc, chiếc xe đen bóng, cây đàn piano đen trong phòng hoà nhạc, đều là hình ảnh màu đen gắn với sự chỉn chu, đẳng cấp, nghiêm túc. Người mơ thấy mình mặc đồ đen đẹp thường đang muốn được nhìn nhận là người đáng tin, có năng lực.
Đây là giấc mơ hay gặp trước những sự kiện quan trọng: buổi bảo vệ luận văn, ngày đầu đi làm ở công ty lớn, lần đầu ra mắt gia đình người yêu. Màu đen lúc này là bộ "giáp" giúp người mơ tự tin. Nếu trong mơ bạn thấy bộ đồ đen vừa vặn, đẹp, đó có thể là dấu hiệu bạn đã sẵn sàng hơn mình nghĩ.
Ngược lại, nếu mặc đồ đen mà thấy chật, bí, lạc lõng giữa mọi người mặc đồ sáng màu, giấc mơ có khi đang kể về cảm giác phải đóng một vai quá nghiêm túc, phải giữ hình ảnh, không được là chính mình.
Mèo đen, quạ đen và những lời truyền về màu đen
Ở nhiều nơi, mèo đen bị coi là xui xẻo, có nơi lại coi là may mắn. Quạ đen gắn với tin dữ trong lời truyền của người Việt và nhiều dân tộc khác. Chó đen, gà đen lại có chỗ được coi là quý. Những lời truyền ấy mâu thuẫn nhau ngay trong cùng một vùng, cho thấy chúng là sản phẩm của thói quen kể chuyện hơn là quan sát. Trên trang đã có bài riêng về quạ đen, bạn có thể đọc thêm.
Các trang giải mộng cũng hay nói mơ thấy màu đen là "điềm xấu", "sắp gặp tang", "bị tiểu nhân hãm hại". Không ai chứng minh được những lời ấy, và chúng chỉ làm người mơ lo thêm. Một giấc mơ có màu đen không có sức làm cho chuyện xấu xảy ra.
Không cần cúng giải, kiêng mặc đồ đen hay tránh mèo đen sau giấc mơ. Nếu bạn thích màu đen, cứ mặc; nếu bạn có con mèo đen, cứ yêu nó. Điều đáng làm hơn là tự hỏi giấc mơ đang gợi cảm xúc gì trong mình.
Khi giấc mơ của bạn chìm trong màu tối nhiều tuần liền
Có những giai đoạn người ta kể rằng giấc mơ nào cũng tối, xám, nặng nề, không có màu sắc vui tươi. Nếu điều đó chỉ kéo dài vài đêm sau một chuyện buồn, đó là phản ứng bình thường: giấc mơ phản ánh tâm trạng lúc thức.
Nhưng nếu giấc mơ tối tăm đi cùng với những dấu hiệu ban ngày như buồn bã gần như cả ngày, mất hứng thú với mọi thứ, mệt mỏi, ngủ không sâu hoặc ngủ quá nhiều, ăn uống thay đổi, cảm thấy mình vô dụng, và kéo dài trên hai tuần, đó có thể là dấu hiệu của trầm cảm. Giấc mơ không chẩn đoán được trầm cảm, nhưng những dấu hiệu ban ngày ấy đáng được bác sĩ đánh giá.
Trầm cảm là bệnh có thể điều trị. Hãy nói với một người bạn tin tưởng và tìm đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc nhà tâm lý lâm sàng. Nếu có lúc bạn nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, đừng ở một mình: hãy nói ngay với người thân và đến cơ sở cấp cứu gần nhất.
Câu tự hỏi sau giấc mơ có màu đen
Ghi lại vài dòng trả lời:
- Màu đen nằm ở đâu: trên áo mình, trên người khác, trên con vật, trên bầu trời, hay chỉ là bóng tối?
- Mình cảm thấy gì: sợ, buồn, nghiêm trang, tự tin, bình yên?
- Với riêng mình, màu đen gắn với kỷ niệm hay người nào?
- Gần đây mình có dự đám tang, xem phim kinh dị, hay chuẩn bị cho một sự kiện quan trọng không?
- Có nỗi lo nào chưa có tên đang theo mình mấy hôm nay?
Phần lớn giấc mơ màu đen không cần làm gì. Nếu nó chỉ ra một nỗi lo cụ thể, nói ra với người tin cậy thường giúp nỗi lo ấy có hình dạng rõ hơn, và một nỗi sợ có hình dạng thì dễ đối mặt hơn một bóng đen không rõ mặt.
Nếu muốn hiểu thêm, có thể ghi lại các giấc mơ trong một hai tuần, đánh dấu những đêm có màu tối và những chuyện xảy ra trong ngày hôm trước. Nhiều người nhận ra màu tối trong mơ dày lên đúng vào những ngày căng thẳng, mệt, thiếu ngủ, và nhạt đi khi cuộc sống dễ thở hơn.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy màu đen là điềm xấu đúng không?
Lời truyền hay nói vậy, nhưng chính lời truyền cũng mâu thuẫn, có nơi coi màu đen là quý. Từ góc tâm lý, màu đen trong mơ có thể gắn với nỗi buồn, nỗi sợ, cũng có thể với sự nghiêm trang, tự tin. Bối cảnh và cảm xúc của bạn mới là điều quyết định cách đọc.
Mơ thấy người mặc đồ đen đứng nhìn mình thì sao?
Đây là hình ảnh rất hay gặp trong ác mộng, thường đại diện cho một nỗi lo chưa rõ hình dạng. Thử nghĩ xem gần đây có chuyện gì bạn đang chờ, đang sợ mà chưa nói ra. Người áo đen không có nghĩa là có ai đang muốn hại bạn ngoài đời.
Mơ mặc áo đen đi đám tang của người còn sống có sao không?
Giấc mơ này làm nhiều người hoảng, nhưng nó không báo trước cái chết của ai. Nó thường phản ánh nỗi lo cho người ấy, một khoảng cách trong mối quan hệ, hoặc nỗi sợ mất họ. Một cuộc gọi hỏi thăm thường giúp bạn yên lòng hơn.
Mơ thấy mèo đen có xui không?
Mèo đen bị coi là xui ở nơi này nhưng là may ở nơi khác, nên không có cách hiểu thống nhất. Giấc mơ về mèo đen phụ thuộc vào cảm giác của bạn với con mèo và với mèo nói chung. Không cần kiêng cữ gì vì giấc mơ ấy.
Giấc mơ toàn màu tối nhiều tuần liền có phải trầm cảm không?
Giấc mơ không đủ để kết luận. Nhưng nếu đi kèm buồn bã, mất hứng thú, mệt mỏi, ngủ và ăn thay đổi kéo dài trên hai tuần, bạn nên đi khám để bác sĩ đánh giá. Trầm cảm điều trị được, và tìm giúp sớm thì hồi phục tốt hơn.
Người hay mặc đồ đen có hay mơ thấy màu đen không?
Giấc mơ hay mượn hình ảnh quen thuộc, nên người thích đồ đen, làm việc với vải đen, xe đen có thể mơ thấy màu đen nhiều hơn. Khi đó màu đen trong mơ chỉ là một phần đời sống hằng ngày, không cần tìm thêm ý nghĩa.