Mơ thấy mẹ kế hay dì ghẻ, theo cách hiểu truyền miệng, thường được đọc là có chuyện không thuận trong quan hệ gia đình hoặc cảm giác bị đối xử bất công; nhưng cách đọc ấy chịu ảnh hưởng rất nặng từ truyện cổ tích, không phản ánh những người mẹ kế thật ngoài đời. Bài này đọc giấc mơ theo hướng khác: giấc mơ cho biết cảm xúc của người mơ, không phán xét người được mơ thấy.
Tâm lý học giấc mơ nhìn hình ảnh mẹ kế qua hai trường hợp. Nếu ngoài đời bạn có mẹ kế, hoặc bạn là mẹ kế, giấc mơ thường phản ánh những điều chưa ổn định trong một gia đình ghép: ai thuộc về đâu, ai được yêu thương bao nhiêu, ai có quyền dạy ai. Nếu ngoài đời không có ai như vậy, "mẹ kế" trong mơ thường là biểu tượng của cảm giác bị thay thế, bị đối xử khác đi, hoặc không được chấp nhận trọn vẹn ở một nơi nào đó.
Phần dưới đi qua nguồn gốc của hình ảnh "dì ghẻ" trong văn hoá kể chuyện, cách tâm lý học đọc nhân vật người mẹ bị tách đôi, bảng các biến thể giấc mơ, những điều riêng cho người đang sống trong gia đình ghép, và câu tự hỏi để đọc giấc mơ mà không mang theo định kiến. Bài cố ý không dùng giấc mơ để nói xấu hay bênh vực bất kỳ ai; mọi gia đình ghép đều có câu chuyện riêng, phần lớn trong đó là những người đang cố gắng.
Vì sao hình ảnh "dì ghẻ" lại nặng nề đến vậy
Người Việt lớn lên với truyện Tấm Cám, câu "mấy đời bánh đúc có xương, mấy đời dì ghẻ mà thương con chồng". Truyện cổ tích ở nhiều nền văn hoá, từ Lọ Lem đến Bạch Tuyết, cũng có nhân vật mẹ kế độc ác. Từ khi còn nhỏ, hình ảnh này đã được gieo vào trí nhớ như một khuôn mẫu sẵn của sự bất công trong nhà.
Khuôn mẫu ấy là văn hoá kể chuyện, không phải mô tả người thật. Ngoài đời có rất nhiều người mẹ kế tận tuỵ nuôi con chồng, có những gia đình ghép hoà thuận, và cũng có những khó khăn có thật mà không ai là kẻ ác: đứa trẻ chưa sẵn sàng đón người mới, người lớn chưa biết cách bước vào vai trò mới. Chữ "dì ghẻ" vốn chỉ là cách gọi cũ của người vợ sau của bố, chính câu ca dao mới gán thêm cho nó nghĩa xấu.
Vì khuôn mẫu này mạnh, giấc mơ có thể mượn nó để diễn những cảm giác hoàn toàn không liên quan đến mẹ kế thật: bị sếp mới đối xử khác người cũ, bị nhóm bạn gạt ra, bị ai đó "thay chỗ". Khi đọc giấc mơ, điều cần làm là tách khuôn mẫu ra khỏi người thật.
Người mẹ "tách đôi" trong truyện kể và trong giấc mơ
Nhà tâm lý học Bruno Bettelheim, trong cuốn The Uses of Enchantment (1976) về ý nghĩa của truyện cổ tích, đưa ra một cách đọc đáng chú ý: truyện cổ tích thường tách hình ảnh người mẹ làm hai, một người mẹ hiền đã khuất và một bà mẹ kế độc ác. Theo ông, sự tách đôi ấy giúp đứa trẻ có chỗ để đặt cơn giận với mẹ mà không phải thấy tội lỗi với chính mẹ ruột. Cách đọc của Bettelheim chịu ảnh hưởng phân tâm học và bị phê bình ở nhiều điểm, nhưng ý về sự "tách đôi" vẫn hay được nhắc khi bàn về truyện cổ.
Carl Jung, theo hướng khác, cho rằng cổ mẫu Người Mẹ có cả mặt nuôi dưỡng lẫn mặt nuốt chửng, kiểm soát. Mẹ kế độc ác trong truyện là cách văn hoá kể về mặt tối ấy mà không phải gán nó cho người mẹ thật.
Đặt vào giấc mơ, hai cách nhìn này gợi một điều thực tế: khi bạn mơ thấy "mẹ kế" mà ngoài đời không có ai như vậy, rất có thể giấc mơ đang dùng nhân vật ấy để chứa những cảm xúc khó chịu với một người thân thiết mà bạn không muốn thừa nhận, như mẹ ruột, mẹ chồng, chị gái, người quản lý từng tốt với mình. Giấc mơ không buộc tội ai; nó chỉ cho biết cảm xúc ấy đang có mặt.
Các biến thể giấc mơ thấy mẹ kế, dì ghẻ
Mỗi dòng có cách hiểu truyền miệng để đối chiếu và góc tâm lý để tự soi. Không dòng nào nói về tính cách của bất kỳ người mẹ kế có thật nào:
| Trong mơ | Cách hiểu truyền miệng | Góc tâm lý |
|---|---|---|
| Mẹ kế đối xử tệ, mắng nhiếc | Có người ghen ghét, nên cẩn thận | Cảm giác bị đối xử bất công ở đâu đó; khuôn mẫu truyện cổ tích |
| Mẹ kế đối xử tốt, chăm sóc | Có quý nhân giúp đỡ | Mong được chấp nhận; quan hệ đang ấm dần lên |
| Bố đột nhiên lấy vợ khác (ngoài đời không) | Gia đình có biến động | Sợ mất vị trí, sợ bị thay thế trong lòng người thân |
| Mẹ ruột biến thành mẹ kế | Bất hoà với mẹ | Cảm thấy mẹ thay đổi, xa cách; hoặc mình đang giận mẹ |
| Chính mình là mẹ kế | Gánh vác việc không phải của mình | Lo không được con riêng chấp nhận; sợ bị nhìn bằng định kiến |
| Tranh giành với con riêng của mẹ kế | Tranh chấp quyền lợi | Cảm giác phải chia sẻ tình thương, tài sản, chỗ đứng |
| Mẹ kế khóc, buồn | Nên mềm mỏng trong nhà | Nhận ra người mới cũng có khó khăn; lòng trắc ẩn đang lớn lên |
Dòng "mẹ ruột biến thành mẹ kế" là dạng giấc mơ khá phổ biến ở tuổi dậy thì và ở người vừa có mâu thuẫn với mẹ. Tâm trí mượn nhân vật xấu sẵn có để diễn cảm giác "mẹ không còn là mẹ của ngày xưa". Đây không phải lời nói xấu về mẹ, chỉ là cảm xúc đang tìm hình dạng.
Nếu ngoài đời bạn đang sống trong một gia đình ghép
Con riêng mơ thấy mẹ kế. Giấc mơ thường xoay quanh câu hỏi "mình có còn chỗ trong nhà này không". Đặc biệt hay gặp trong năm đầu bố tái hôn, khi có em bé mới chào đời, hoặc khi chuyển nhà. Cảm giác đó là có thật và nên được nói ra với bố hoặc người lớn tin cậy, thay vì giữ trong lòng rồi để nó hiện ra trong mơ.
Người mẹ kế mơ về con riêng của chồng. Nhiều người phụ nữ bước vào gia đình ghép mang theo nỗi sợ bị gọi là "dì ghẻ". Giấc mơ con riêng ghét bỏ, chồng bênh con, họ hàng xì xào là cách nỗi sợ ấy diễn ra. Giấc mơ không nói bạn là người thế nào; nó nói bạn đang chịu áp lực của một định kiến.
Bố hoặc mẹ ruột trong gia đình ghép. Người đứng giữa vợ mới và con riêng hay mơ thấy mình bị kéo về hai phía, phải chọn một bên. Đó là áp lực thật của vai trò cầu nối. Nhiều chuyên gia gia đình khuyên người đứng giữa đừng ép tình cảm, để quan hệ giữa con và người mới được xây dần theo nhịp riêng.
Khi có mâu thuẫn thật. Nếu trong gia đình có bạo hành, bỏ đói, đánh đập trẻ em, đó không phải chuyện của giấc mơ hay của định kiến. Trẻ cần được bảo vệ: báo với người lớn tin cậy, nhà trường, chính quyền địa phương hoặc đường dây bảo vệ trẻ em.
Câu tự hỏi để đọc giấc mơ không theo định kiến
Giấc mơ về mẹ kế dễ bị đọc theo truyện cổ tích. Những câu dưới đây giúp kéo nó về đời thật của bạn:
- Bỏ chữ "mẹ kế" đi, nhân vật trong mơ làm gì với bạn: gạt ra, so sánh, chăm sóc, lạnh nhạt?
- Ở đâu trong đời thật bạn đang có cảm giác giống thế: chỗ làm, nhóm bạn, gia đình bên chồng, bên vợ?
- Gần đây có ai "mới" bước vào một nhóm mà bạn từng giữ vị trí thân thiết không?
- Nếu bạn có mẹ kế ngoài đời, giấc mơ có giống người thật không, hay giống nhân vật trong truyện hơn?
- Bạn có điều gì muốn nói với bố mẹ về vị trí của mình trong nhà mà chưa nói?
Câu thứ nhất là chìa khoá. Khi gạt nhãn đi, nhiều người nhận ra giấc mơ không hề nói về một người mẹ kế, mà nói về cảm giác bị gạt ra ở công ty sau khi có trưởng phòng mới, hoặc ở nhóm bạn sau khi có thành viên mới.
Với người đang ở trong gia đình ghép, câu thứ tư thường mang lại một phát hiện nhẹ nhõm: người mẹ kế trong mơ độc ác hơn rất nhiều so với người thật ngoài đời. Nhận ra khoảng cách ấy giúp thấy rằng nỗi sợ đang được nuôi bằng truyện kể, không phải bằng những gì đã xảy ra trong nhà.
Khi nào nên để ý thật
Nên để ý khi giấc mơ đáng sợ về một người trong gia đình ghép lặp lại nhiều tuần, khi trẻ sợ về nhà, sợ đi ngủ, thay đổi tính nết rõ rệt, hoặc khi người lớn trong nhà thấy mình kiệt sức vì căng thẳng. Lúc đó cần nói chuyện thẳng thắn trong gia đình, và nếu khó, tìm đến chuyên gia tư vấn gia đình hoặc tâm lý.
Đối với trẻ em, ác mộng kéo dài là tín hiệu cần người lớn lắng nghe, không phải để tra hỏi "ai làm gì con". Hãy hỏi nhẹ nhàng, tin lời con, và nếu có dấu hiệu bạo hành thật thì phải bảo vệ con trước hết. Nếu không có gì bất thường mà ác mộng vẫn kéo dài, hỏi bác sĩ nhi.
Còn với người lớn mơ thấy "dì ghẻ" chỉ vì khuôn mẫu cổ tích, giấc mơ có thể là dịp để nhìn lại định kiến của chính mình. Không ít người nhận ra họ đã nhìn người vợ sau của bố, hay người chồng sau của mẹ, qua lăng kính của câu ca dao trước khi kịp biết người ấy thật sự là ai.
Câu hỏi thường gặp
Không có mẹ kế mà mơ thấy mẹ kế là sao?
Hình ảnh mẹ kế trong mơ thường là biểu tượng mượn từ truyện cổ tích, dùng để diễn cảm giác bị đối xử bất công, bị thay thế hoặc không được chấp nhận ở một nơi nào đó như chỗ làm, nhóm bạn. Giấc mơ nói về cảm xúc của bạn, không về người thật nào.
Mơ thấy mẹ kế đối xử tốt với mình có ý nghĩa gì?
Dân gian đọc là có người giúp đỡ. Ở góc tâm lý, giấc mơ có thể phản ánh mong muốn được chấp nhận, hoặc quan hệ trong gia đình ghép đang ấm dần lên. Đây là giấc mơ dễ chịu, không có gì phải lo.
Mình là mẹ kế và hay mơ con riêng của chồng ghét mình, phải làm sao?
Giấc mơ phản ánh áp lực và nỗi sợ định kiến mà bạn đang mang, không đánh giá bạn là người thế nào. Hãy nói chuyện với chồng về cảm giác của mình, để quan hệ với con riêng phát triển theo nhịp tự nhiên, và tìm chuyên gia tư vấn gia đình nếu căng thẳng kéo dài.
Mơ thấy bố lấy vợ khác trong khi bố mẹ vẫn sống với nhau là điềm gì?
Không có cơ sở để coi là điềm báo. Giấc mơ thường phản ánh nỗi sợ mất vị trí, sợ bị thay thế trong lòng người thân, hay gặp khi gia đình có thay đổi như em bé mới sinh, bố đi làm xa. Nếu lo, hãy trò chuyện với bố mẹ.
Có nên kể giấc mơ về mẹ kế cho mẹ kế nghe không?
Tuỳ quan hệ. Nếu giấc mơ xấu, kể ra dễ gây tổn thương và hiểu lầm. Điều có ích hơn là nói về cảm xúc thật: "con thấy lo không biết mình còn chỗ trong nhà", với người lớn mà bạn tin cậy nhất.