Mơ thấy bà ngoại hay bà nội, theo cách hiểu phổ biến trong dân gian, là được ông bà phù hộ, nhà có phúc, hoặc có người lớn tuổi đang nhớ đến mình; còn mơ thấy bà đã mất về thăm thì nhiều gia đình coi là bà về thăm con cháu. Đây là cách hiểu gắn với tục thờ cúng tổ tiên, mang ý nghĩa văn hoá, không phải lời báo trước.
Ở góc tâm lý học giấc mơ, bà thường đứng cho một thứ rất cụ thể: sự che chở vô điều kiện thời thơ ấu. Nhiều người Việt lớn lên bên bà khi bố mẹ đi làm xa, được bà ru ngủ, nấu cho ăn, giấu cho khỏi bị đòn. Khi đời người lớn mệt mỏi, tâm trí hay tìm về đúng hình ảnh ấy. Giấc mơ thấy bà vì vậy thường nói về nhu cầu được nghỉ ngơi, được bao dung, hơn là về bản thân người bà.
Với người có bà đang già yếu, giấc mơ lại mang màu lo âu: bà ốm, bà đi lạc, bà gọi mà không ai nghe. Bài này tách hai nhóm giấc mơ ấy, kèm bảng biến thể, câu tự hỏi và lúc nào nên để ý thật.
Bà ngoại, bà nội trong văn hoá giấc mơ của người Việt
Trong nhiều nhà, bàn thờ gia tiên đặt ảnh ông bà, ngày giỗ cả họ tụ về, và câu "ông bà phù hộ" là câu nói quen miệng. Trên nền đó, giấc mơ thấy bà dễ được hiểu theo hướng che chở: bà về nhắc con cháu sống hoà thuận, nhắc ngày giỗ sắp tới, nhắc giữ nếp nhà. Có gia đình kể chuyện mơ thấy bà trong những dịp quan trọng như cưới hỏi, sinh con, thi cử, và coi đó là niềm an ủi.
Niềm tin này nên được nhìn như văn hoá: nó giúp người sống giữ sợi dây với người đã khuất, giúp gia đình nhắc nhau những điều tốt. Điều cần tránh là biến giấc mơ thành áp lực, chẳng hạn ai đó nói "bà báo mộng đòi xây mộ, đòi làm lễ lớn" để buộc cả nhà chi những khoản vượt sức. Những quyết định như vậy nên được bàn bạc bằng lý lẽ và hoàn cảnh thật của gia đình.
Chuyện phân biệt bà nội với bà ngoại trong mơ cũng hay được hỏi. Một số cách hiểu truyền miệng gắn bà nội với chuyện họ hàng bên nội, bà ngoại với chuyện tình cảm, sinh nở. Sự phân chia này không thống nhất giữa các vùng; điều có ý nghĩa hơn là bạn gắn bó với bà nào và kỷ niệm nào đang trở lại.
Các giấc mơ thấy bà thường gặp
Bảng gom những biến thể người đọc hay kể. Cột dân gian ghi cách hiểu truyền miệng; cột tâm lý ghi câu hỏi gợi mở:
| Giấc mơ | Dân gian hiểu | Tâm lý học gợi ý |
|---|---|---|
| Bà nấu cơm, gọi về ăn | Ông bà phù hộ, nhà yên | Thèm được chăm sóc; mệt mỏi cần nghỉ |
| Bà ru ngủ, quạt cho mình | Được che chở | Một giai đoạn căng thẳng, mất ngủ; nhớ tuổi thơ an toàn |
| Bà dắt về quê, về nhà cũ | Nhắc giữ nếp nhà, nhớ cội nguồn | Nhớ quê, muốn quay về một nơi chậm hơn |
| Bà ốm, nằm một mình | Mộng ngược: bà khoẻ; hoặc nhắc thăm bà | Lo cho người già trong nhà; áy náy vì ít về thăm |
| Bà đi lạc, không nhận ra mình | Lo xa cách | Hay gặp khi bà có dấu hiệu lú lẫn, sa sút trí nhớ thật |
| Bà đã mất về, mặc áo quen thuộc | Bà về thăm con cháu | Ký ức được gợi lại, nhất là gần ngày giỗ, Tết |
| Bà dặn dò, đưa cho một vật | Lời nhắc từ người trên | Một quyết định đang cân nhắc; mong có người lớn khuyên |
| Bà giận, không nói chuyện | Nên xem lại cách cư xử trong nhà | Cảm giác có lỗi, việc chưa làm tròn với người già |
Dòng "bà đi lạc, không nhận ra mình" cần nói thêm: với những gia đình có bà đang bị sa sút trí nhớ, giấc mơ này phản ánh đúng nỗi buồn khi người thân dần không nhận ra mình. Đó là cảm xúc có thật, đáng được chia sẻ, và cũng là lúc nên tìm hiểu cách chăm sóc người bệnh sa sút trí tuệ từ bác sĩ.
Mơ thấy bà đã mất: vì sao giấc mơ thường dịu dàng
So với giấc mơ về người mới mất, giấc mơ về bà đã mất lâu thường mang không khí êm: bà ngồi ở hiên, bà cười, bà gọi tên ở nhà của mình. Người mơ tỉnh dậy thấy nhớ hơn là đau. Một phần vì thời gian đã làm dịu nỗi mất mát, một phần vì ký ức về bà thường gắn với tuổi thơ, giai đoạn mà ký ức cảm xúc được lưu lại rất bền.
Thuyết liên tục của Domhoff giúp hiểu vì sao bà quay lại vào những thời điểm nhất định: ta mơ về những gì đang chiếm suy nghĩ và cảm xúc. Ngày giỗ bà, một món ăn bà hay nấu, mùi dầu gió, tiếng quạt nan, một lần về quê… đều có thể là mồi. Không cần tìm một "thông điệp" ẩn; việc bà xuất hiện đã là một thông điệp đủ rõ về sự gắn bó.
Dân gian có người tin rằng mơ thấy người đã khuất đòi đồ, than lạnh, than đói là người khuất thiếu thốn. Bài này ghi lại niềm tin ấy như một phần văn hoá nhưng không khuyên đốt đồ hay làm lễ vì giấc mơ. Nếu gia đình muốn tưởng nhớ bà, thắp nén hương ngày giỗ, kể cho con cháu nghe chuyện về bà là cách giữ ký ức không tốn kém mà sâu sắc.
Những chi tiết nhỏ trong giấc mơ về bà đáng ghi lại
Bà đang làm gì. Bà têm trầu, bà nhặt rau, bà đi chợ sớm, bà ngồi khâu áo. Việc bà làm trong mơ thường là ký ức thật, và nó cho biết giai đoạn nào của tuổi thơ đang quay lại. Người mơ bà têm trầu ở hiên nhà thường đang nhớ những buổi trưa hè ở quê; người mơ bà dắt đi chợ thường nhớ cảm giác được nắm tay đi giữa chỗ đông người mà không sợ.
Mình bao nhiêu tuổi trong mơ. Nếu bạn là đứa trẻ, giấc mơ thường thiên về nhu cầu được chăm; nếu bạn là người lớn như bây giờ mà gặp bà, giấc mơ thiên về những điều muốn kể, muốn hỏi bà, có khi là muốn khoe với bà một điều mình đã làm được, như tấm bằng, đứa con, căn nhà.
Mùi, vị và âm thanh. Giấc mơ thấy bà hay có chi tiết cảm giác rất rõ: mùi dầu gió, vị cháo, tiếng nhai trầu, tiếng chổi quét sân. Những chi tiết này gắn với ký ức cảm xúc lâu bền. Ghi lại chúng giúp bạn nhận ra mồi gợi giấc mơ: có khi chỉ là chai dầu gió vừa mua hôm trước.
Không gian trong mơ. Ngôi nhà ba gian, căn bếp củi, gốc cau, cái giếng. Nếu ngôi nhà ấy không còn nữa vì đã bán, đã xây lại, giấc mơ về bà có thêm một lớp nữa: nhớ một nơi chốn đã mất. Nhiều người nhận ra mình nhớ quê nhiều hơn mình nghĩ sau một giấc mơ như thế.
Câu tự hỏi khi mơ thấy bà
Năm câu dưới đây giúp nhìn giấc mơ như một tấm gương, không như một lời phán:
- Kỷ niệm nào với bà đang hiện lên rõ nhất: món ăn, câu hát, một trận ốm được bà chăm?
- Gần đây bạn có đang thiếu một người bao dung, không đòi hỏi, không phán xét?
- Nếu bà còn sống, lần cuối bạn về thăm bà, gọi cho bà là khi nào?
- Trong nhà có ai đang giữ vai trò của bà ngày xưa không, và bạn có đang dựa vào họ quá nhiều?
- Có nếp nhà nào bà giữ mà bạn muốn giữ tiếp cho con cái mình?
Câu cuối thường được người đọc nhắc lại nhiều nhất. Giấc mơ thấy bà, với không ít người, trở thành dịp để ghi lại công thức món ăn của bà, chép lại câu ru, hỏi bố mẹ những chuyện về bà mà mình chưa biết. Đó là cách "giải mộng" mà ai cũng làm được.
Với người còn bà, câu thứ ba là câu đáng làm ngay. Người già thường không nói mình nhớ con cháu, chỉ hỏi "bao giờ về". Một cuộc gọi có hình, một tấm ảnh chắt gửi về, một buổi chiều ngồi nghe bà kể chuyện cũ không làm thay đổi ý nghĩa của giấc mơ, nhưng làm thay đổi cuối tuần của bà.
Khi nào nên để ý thật
Giấc mơ thấy bà hiếm khi là ác mộng. Nếu bạn thường xuyên mơ thấy bà trong hoàn cảnh đáng sợ, tỉnh dậy hoảng hốt, sợ đi ngủ, hoặc giấc mơ gắn với một ký ức đau như chứng kiến bà mất trong bệnh viện, đó là lúc nên chia sẻ với người thân hoặc gặp chuyên gia tâm lý. Nỗi đau chưa được nói ra có thể kéo dài qua giấc ngủ.
Với người đang trực tiếp chăm bà già yếu, giấc mơ dày lên thường là dấu hiệu của sự kiệt sức. Chăm người già, nhất là người bị sa sút trí nhớ, là việc nặng và kéo dài. Ngủ không đủ, giấc mơ lo âu, cáu gắt, buồn bã là những tín hiệu cần chia việc cho người khác trong nhà hoặc tìm hỗ trợ từ cơ sở y tế. Chăm tốt người già bắt đầu từ việc người chăm không gục ngã. Thay phiên nhau trực đêm, cho mình một buổi nghỉ trọn mỗi tuần, ngủ bù khi có thể là những việc nhỏ mà làm giấc ngủ của người chăm đỡ chập chờn rõ rệt.
Còn với trẻ nhỏ trong nhà vừa mất bà và hay mơ thấy bà, không cần cấm con nói. Lắng nghe, kể cho con nghe chuyện vui về bà, ôm con ngủ lại là đủ. Nếu con gặp ác mộng nhiều tuần, sợ ngủ một mình kéo dài, hãy hỏi bác sĩ nhi.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy bà ngoại đã mất có phải bà về báo điều gì không?
Nhiều gia đình Việt tin người đã khuất có thể về thăm con cháu trong giấc mơ, và niềm tin ấy đáng được tôn trọng. Ở góc tâm lý, giấc mơ là cách ký ức về bà được gợi lại. Không nên dựa vào giấc mơ để đoán chuyện sắp xảy ra hay quyết định việc lớn.
Mơ thấy bà nội đang ốm trong khi bà vẫn khoẻ là sao?
Thường là nỗi lo cho tuổi già của bà, hoặc cảm giác áy náy vì lâu không về thăm. Dân gian theo lối mộng ngược còn hiểu là bà khoẻ. Việc thiết thực là hỏi thăm bà, và nhắc người trong nhà đưa bà khám định kỳ.
Mơ thấy bà mà không nhớ rõ là bà nội hay bà ngoại có sao không?
Không sao. Nhân vật trong mơ hay bị nhập nhoà, một người có thể mang nét của nhiều người. Điều đáng nhớ là cảm xúc trong mơ và kỷ niệm mà giấc mơ gợi lại, không phải xác định đó là bà nào.
Mơ thấy bà đòi đồ, than đói thì có nên đốt đồ cúng không?
Đây là niềm tin dân gian ở một số nơi. Bài này không khuyên đốt đồ hay làm lễ vì giấc mơ. Nếu muốn tưởng nhớ bà, thắp hương ngày giỗ, nấu món bà thích, kể chuyện về bà cho con cháu là những cách giữ ký ức giản dị mà ý nghĩa.
Vì sao gần ngày giỗ bà hay mơ thấy bà hơn?
Ngày giỗ làm cả nhà nhắc đến bà, chuẩn bị mâm cơm, xem lại ảnh. Theo thuyết liên tục, những gì chiếm suy nghĩ lúc thức thường quay lại trong mơ. Vì vậy giấc mơ về bà dày lên quanh ngày giỗ, Tết là điều dễ hiểu.
Trẻ con mơ thấy bà đã mất có nên lo không?
Thường không. Trẻ xử lý mất mát theo cách riêng, giấc mơ là một phần của quá trình ấy. Cha mẹ nên lắng nghe, không cấm con nhắc đến bà. Nếu con sợ hãi, mất ngủ kéo dài hoặc thay đổi tính nết rõ rệt, nên hỏi bác sĩ nhi.