Mơ thấy đánh nhau hay bị thương trong lúc ẩu đả thường là giấc mơ về xung đột: một mâu thuẫn ngoài đời chưa được giải quyết, hoặc cơn giận mà bạn đang kìm nén. Dân gian có nhiều lối hiểu khác nhau: có nơi cho rằng mơ đánh nhau là sắp có cãi vã, nên giữ hoà khí; có nơi hiểu ngược là mâu thuẫn sắp được hoá giải. Đó là cách hiểu truyền miệng, chỉ để tham khảo, không phải lời báo trước.
Tâm lý học đọc giấc mơ này qua câu hỏi: bạn đánh ai, ai đánh bạn, và bạn có đánh trả được không. Rất nhiều người kể trong mơ họ vung tay mà cú đấm yếu ớt như đánh vào bông, chạy mà chân như dính keo. Cảm giác bất lực ấy một phần đến từ cơ chế của giấc ngủ, một phần phản ánh cảm giác không bảo vệ được mình trong một tình huống thật.
Bài viết không hướng dẫn hay cổ vũ bạo lực. Mục cuối bàn khi nào giấc mơ đánh nhau cần gặp bác sĩ, nhất là khi người mơ đá đạp, vung tay thật trên giường.
Đánh nhau trong mơ: xung đột chưa được nói ra
Khi Calvin Hall và Robert Van de Castle xây dựng hệ mã hoá nội dung giấc mơ năm 1966, một trong những nhóm tương tác xã hội họ phân loại là tương tác gây hấn, từ lời qua tiếng lại cho tới xô xát. Các nghiên cứu dùng hệ mã hoá này về sau cho thấy gây hấn là một phần quen thuộc trong giấc mơ của người bình thường, xuất hiện nhiều hơn nhiều so với tần suất xô xát thật trong đời sống. Nói cách khác, mơ đánh nhau không có nghĩa bạn là người hung hăng.
Thuyết liên tục giúp hiểu vì sao: những xung đột ban ngày, dù chỉ là bực bội âm thầm với đồng nghiệp, một cuộc cãi nhau qua tin nhắn, một lời nói khó nghe của người nhà, đều có thể được giấc mơ phóng to thành cảnh đánh nhau. Giấc mơ không biết nói giảm nói tránh; nó dùng hình ảnh mạnh nhất để diễn tả cảm xúc.
Vì thế, người hiền lành, ít khi nổi nóng, lại có thể hay mơ đánh nhau hơn. Những gì không được nói ra ban ngày thường tìm đường ra trong đêm.
Bối cảnh của cuộc đánh nhau cũng đáng ghi lại. Đánh nhau ở chỗ làm, ở nhà, ở trường cũ hay giữa chợ thường chỉ về mảng đời sống đang có xung đột. Một người mơ xô xát ngay trong phòng khách nhà mình có lẽ đang căng thẳng với người trong nhà hơn là với đồng nghiệp.
Các biến thể của giấc mơ đánh nhau
Bảng dưới gom các cảnh hay gặp. Cột dân gian ghi lại cách hiểu truyền miệng để tham khảo:
| Tình huống trong mơ | Cách hiểu dân gian | Góc nhìn tâm lý |
|---|---|---|
| Đánh nhau với người quen | Sắp có va chạm, nên nhường nhịn | Mâu thuẫn chưa nói ra với chính người đó hoặc người giống họ |
| Đánh nhau với người lạ | Gặp kẻ xấu, nên cẩn thận | Xung đột với một hoàn cảnh, một áp lực không có gương mặt cụ thể |
| Bị đánh mà không đánh trả được | Bị người khác lấn lướt | Cảm giác bất lực, không bảo vệ được ranh giới của mình |
| Đánh thắng, đối phương bỏ chạy | Thắng thế trong việc tranh chấp | Tự tin hơn; đã sẵn sàng đối mặt một chuyện khó |
| Bị thương, đau nhưng vẫn đứng được | Hao tổn ít, qua được chuyện | Một tổn thương cảm xúc gần đây; sức bền của bản thân |
| Can ngăn người khác đánh nhau | Làm người hoà giải | Đang đứng giữa mâu thuẫn của người khác, trong nhà hoặc ở chỗ làm |
| Người thân đánh nhau trước mặt mình | Trong nhà có bất hoà | Lo lắng về xung đột gia đình; có khi là ký ức cũ quay lại |
Trong các biến thể, bị đánh mà không đánh trả được là cảnh nhiều người kể nhất và cũng để lại cảm giác khó chịu nhất. Phần tiếp theo giải thích vì sao cú đấm trong mơ thường yếu ớt đến vậy.
Vì sao cú đấm trong mơ yếu ớt, chân chạy như dính keo
Trong giai đoạn ngủ REM, khi phần lớn giấc mơ rõ nét diễn ra, não gửi tín hiệu ức chế gần như toàn bộ các cơ lớn. Cơ chế này giữ cho cơ thể nằm yên, không thực hiện những hành động trong mơ. Não vẫn "ra lệnh" vung tay, đá chân, nhưng không nhận được phản hồi cảm giác như lúc thức, nên trải nghiệm trong mơ là cú đấm không có lực, bước chạy không đi được.
Hiểu cơ chế này giúp bạn đọc giấc mơ công bằng hơn. Cảm giác bất lực khi bị đánh trong mơ một phần là do sinh lý, không hoàn toàn là thông điệp về con người bạn. Phần còn lại, cảm xúc sợ hãi, tủi thân, uất ức, mới là manh mối về đời sống thật: có tình huống nào bạn thấy mình không đủ sức phản kháng không?
Cũng chính cơ chế ức chế cơ này, khi trục trặc, tạo ra một rối loạn giấc ngủ đáng chú ý mà mục cuối bài sẽ nói kỹ: người mơ thực hiện hành động trong mơ ngay trên giường.
Dân gian và giấc mơ ẩu đả
Đánh nhau là sắp cãi vã. Lời giải phổ biến nhất khuyên người mơ giữ hoà khí, tránh tranh chấp trong mấy ngày tới. Đây là lời dặn hiền lành, dù không phải dự báo, nghe theo cũng không mất gì.
Mộng ngược. Một số người hiểu mơ đánh nhau là mâu thuẫn sắp được hoá giải, mơ bị thương là sắp khoẻ ra. Lối hiểu ngược giúp người mơ bớt lo khi tỉnh dậy với tâm trạng nặng nề.
Thấy máu là có của. Ở vài nơi có lối hiểu thấy máu trong mơ là điềm có tài lộc. Cách hiểu này hoàn toàn là truyền miệng, không có cơ sở, và không nên dùng giấc mơ để đặt kỳ vọng tiền bạc.
Can ngăn là làm phúc. Mơ thấy mình đứng ra can người khác đánh nhau được nhiều người lớn tuổi hiểu là điềm tốt, mình sắp làm được việc hoà giải, giúp người. Lối hiểu này khớp với một góc tâm lý: bạn đang ở vai người giữ hoà khí trong nhóm.
Đánh với người đã khuất. Mơ cãi cọ, xô xát với người thân đã mất bị nhiều nhà kiêng kể. Về tâm lý, đó thường là những mâu thuẫn chưa kịp nói ra khi người ấy còn sống, và giấc mơ là nơi chúng tìm lối thoát.
Câu tự hỏi sau giấc mơ đánh nhau
Trả lời nhanh trong vài dòng, không cần đầy đủ:
- Mình đánh ai, hoặc ai đánh mình? Người đó gợi mình nhớ tới ai ngoài đời?
- Gần đây mình có giận ai mà chưa nói ra không?
- Trong mơ mình chủ động tấn công, tự vệ, hay chỉ chịu trận?
- Có tình huống nào ngoài đời mình thấy không bảo vệ được bản thân, ranh giới của mình?
- Nếu được làm lại cuộc xô xát trong mơ bằng lời nói, mình muốn nói câu gì?
Câu cuối là cách biến cơn giận trong mơ thành lời nói ngoài đời. Nhiều người nhận ra câu họ muốn nói rất đơn giản: "Đừng nói với mình như vậy nữa", "Mình cần được tôn trọng", "Việc này không công bằng". Tìm một lúc bình tĩnh, nói câu ấy bằng giọng rõ ràng mà không gay gắt, là kỹ năng giải quyết xung đột lành mạnh.
Nếu câu thứ tư làm bạn nghĩ ngay tới một người có hành vi xúc phạm, đe doạ bạn, đó là điều cần được nhìn nhận nghiêm túc, như mục cuối bài nói rõ.
Cơn giận chưa nói ra: xử lý thế nào cho lành
Giận là cảm xúc bình thường, báo hiệu ranh giới của mình đang bị lấn. Vấn đề chỉ nảy sinh khi giận bị dồn nén quá lâu, hoặc bùng ra bằng lời nói, hành động gây tổn thương. Giấc mơ đánh nhau lặp lại có khi là dấu hiệu cơn giận đang thiếu một lối ra an toàn.
Những lối ra an toàn thường được các nhà trị liệu gợi ý: viết ra điều mình giận mà không gửi cho ai; vận động thể lực đều đặn như đi bộ nhanh, chạy, đạp xe; nói chuyện với một người thứ ba tin cậy để nhìn lại sự việc; và khi đã bình tĩnh, nói thẳng với người liên quan bằng câu nói về cảm xúc của mình thay vì buộc tội. Không có cách nào trong số này đòi hỏi bạn phải chịu đựng im lặng.
Một điều nên tránh là xem giấc mơ như "bằng chứng" để buộc tội người khác, kiểu "đêm qua mơ thấy anh đánh em, chắc anh có ý xấu". Giấc mơ là cảm xúc của chính bạn được dựng thành cảnh. Nói về cảm xúc ấy thì hợp lý; quy kết người kia qua giấc mơ thì dễ biến một mâu thuẫn nhỏ thành lớn.
Khi nào cần gặp bác sĩ hoặc tìm hỗ trợ
Một dấu hiệu y khoa quan trọng: nếu người nằm cạnh kể rằng bạn đấm, đá, la hét, vùng vẫy khi đang ngủ, như đang thực hiện đúng cảnh đánh nhau trong mơ, có thể bạn đang gặp rối loạn hành vi giấc ngủ REM. Trong rối loạn này, cơ chế ức chế cơ lúc mơ không hoạt động như bình thường. Nó hay gặp hơn ở nam giới lớn tuổi và có liên quan tới một số bệnh thần kinh, nên rất cần được bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc giấc ngủ kiểm tra. Trong lúc chờ khám, nên dọn đồ cứng, sắc quanh giường để tránh chấn thương cho cả hai người.
Về cảm xúc, nên gặp chuyên gia tâm lý khi giấc mơ đánh nhau lặp lại thành ác mộng nhiều đêm, kèm cáu gắt ban ngày khó kiểm soát; hoặc khi giấc mơ gợi lại một lần bị hành hung, bạo lực có thật, khiến bạn sợ hãi, giật mình, né tránh. Nếu bạn đang bị bạo lực trong gia đình hay ở bất kỳ đâu, an toàn là ưu tiên đầu tiên: hãy tìm người tin cậy, chính quyền địa phương, cơ quan công an hoặc các tổ chức hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy đánh nhau có phải sắp cãi nhau thật không?
Không có cơ sở để coi là lời báo trước. Dân gian khuyên giữ hoà khí, và lời khuyên đó vẫn tốt. Về tâm lý, giấc mơ thường phản ánh mâu thuẫn hoặc cơn giận đã có sẵn, chưa được nói ra.
Vì sao trong mơ đánh người mà tay không có lực?
Trong giấc ngủ REM, não ức chế gần như toàn bộ cơ lớn để cơ thể không thực hiện hành động trong mơ. Não vẫn ra lệnh nhưng không nhận phản hồi cảm giác như lúc thức, nên cú đấm cảm thấy yếu ớt. Ai cũng có thể gặp.
Người hiền lành mà hay mơ đánh nhau có sao không?
Rất bình thường. Người ít khi bộc lộ giận dữ ban ngày lại có thể mơ đánh nhau nhiều hơn, vì cảm xúc không được nói ra thường tìm đường ra trong mơ. Giấc mơ không cho thấy bạn là người hung hăng.
Người nhà đấm đá khi ngủ, có cần đi khám không?
Cần. Hành động mạnh trên giường như đấm, đá, la hét khi đang mơ có thể là dấu hiệu rối loạn hành vi giấc ngủ REM, nhất là ở nam giới lớn tuổi. Hãy đưa người thân đi khám chuyên khoa thần kinh hoặc giấc ngủ.
Mơ bị thương chảy máu có phải điềm xấu?
Không nên đọc theo kiểu điềm xấu. Dân gian còn có nơi hiểu thấy máu là có của, nhưng đó chỉ là truyền miệng. Về tâm lý, vết thương trong mơ thường gắn với một tổn thương cảm xúc gần đây, như một lời nói làm bạn đau.
Mơ đánh nhau với người thân đã mất thì nên hiểu thế nào?
Thường là những điều chưa kịp nói, những ấm ức hay tranh cãi còn dang dở khi người ấy còn sống. Giấc mơ là nơi chúng tìm lối thoát. Viết một lá thư không gửi cho người đã mất là cách nhiều người dùng để khép lại.