"Một giọt máu đào hơn ao nước lã", "Sẩy cha còn chú, sẩy mẹ bú dì". Những câu tục ngữ ấy cho thấy họ hàng trong nếp nghĩ người Việt không phải người dưng: chú có thể thay cha, dì có thể thay mẹ, cả họ là một tấm lưới đỡ nhau khi hoạn nạn. Nhưng họ hàng cũng là nơi của những câu hỏi khó chịu ngày Tết, những trận cãi vã chia đất, những ánh mắt soi xét. Cả hai mặt ấy đều đi vào giấc mơ.
Mơ thấy họ hàng, cô dì chú bác thường là giấc mơ về chỗ đứng của mình trong một tập thể lớn hơn gia đình nhỏ: mình được đón nhận, bị đánh giá, hay đang gánh một phần trách nhiệm của dòng họ. Dân gian hay đọc theo hướng giản dị: họ hàng vui vẻ là nhà yên, họ hàng cãi nhau là nên giữ hoà khí. Đây là lời truyền miệng mang tính nhắc nhở, không phải lời báo trước.
Bài này bàn những giấc mơ hay gặp nhất về họ hàng: cả họ tụ về, cô dì chú bác từng người, bị hỏi han, cãi nhau chuyện đất đai, họ hàng đã mất cùng về, và giấc mơ của người sống xa quê.
Cả họ tụ về: giấc mơ đông người nhất
Nhiều người kể giấc mơ có một khoảng sân rộng, rạp dựng sẵn, mâm cỗ bày dài, người đông đến mức không thấy rõ mặt ai. Có tiếng gọi tên mình, có người vỗ vai hỏi "con nhà ai đây", có đám trẻ con chạy qua. Đó là giấc mơ "cả họ tụ về", rất hay gặp quanh Tết, mùa giỗ họ, hay trước một đám cưới lớn trong họ.
Ở góc tâm lý, đám đông họ hàng là hình ảnh của "những người biết mình từ nhỏ". Không như đám đông ở chợ hay nơi làm việc, đám đông này mang theo quá khứ của mình, những lời khen chê từ thuở bé, những so sánh với anh chị em họ. Giấc mơ đông người vì thế hay mang cảm giác lẫn lộn: vừa ấm áp, vừa ngại ngùng, vừa sợ bị nhìn.
Cảm giác chủ đạo trong mơ cho biết nhiều điều. Nếu bạn thấy vui, được kéo vào ngồi, có lẽ bạn đang nhớ cảm giác thuộc về. Nếu bạn đứng ngoài rạp, không ai mời, có lẽ bạn đang thấy mình lạc nhịp với gia đình lớn, vì ở xa, vì sống khác, hay vì một chuyện cũ. Nếu bạn chạy đi chạy lại bưng bê, có lẽ ngoài đời bạn đang gánh phần việc lo toan trong họ.
Cô, dì, chú, bác: mỗi người một vai trong mơ
Chú. Trong câu "sẩy cha còn chú", chú là người có thể thay cha. Mơ thấy chú hay gắn với lời khuyên, sự giúp đỡ về việc làm ăn, hay với những lúc người mơ cần một người đàn ông lớn tuổi đứng ra như cha mà không muốn làm phiền cha.
Dì. "Sẩy mẹ bú dì": dì, em gái của mẹ, thường mang hình ảnh dịu dàng gần như mẹ. Mơ thấy dì hay đến khi người mơ nhớ mẹ, hoặc khi mẹ ở xa, mẹ đã mất. Dì trong mơ có khi là cách tâm trí gọi mẹ một cách nhẹ hơn.
Bác. Ở nhiều nhà, bác trưởng là người giữ giỗ, giữ nhà thờ họ, phân xử chuyện lớn. Mơ thấy bác hay gắn với bổn phận, nề nếp, và đôi khi với cảm giác bị đánh giá.
Cô. Cô, em gái của bố, gắn với họ nội. Trong nhiều gia đình cô là người thân thiết, chăm cháu như con. Trong một số gia đình khác, cô là người hay góp ý chuyện nhà anh trai. Giấc mơ thấy cô vì thế rất khác nhau tuỳ quan hệ thật.
Cậu, mợ, thím. Bên ngoại có cậu, bên nội có thím. Những người này thường xuất hiện trong mơ gắn với các kỳ nghỉ, những bữa cơm ở nhà khác, những lần được gửi nhờ. Giấc mơ hay mang mùi vị tuổi nhỏ.
Nhưng đừng đọc theo khuôn. Vai trò trên là nếp thường gặp, không phải quy luật. Một người chú có thể xa lạ, một bà cô có thể là người thương bạn nhất. Hãy đọc giấc mơ theo người thật trong đời bạn, không theo vai trong câu tục ngữ.
Bị hỏi han: giấc mơ của mùa Tết
"Bao giờ cưới?", "Có người yêu chưa?", "Làm ở đâu?", "Bao giờ sinh đứa nữa?". Những câu hỏi quen thuộc của họ hàng ngày Tết đã thành chuyện đùa trên mạng mỗi năm. Không lạ khi nhiều người, nhất là người trẻ, mơ thấy mình bị cả họ vây quanh hỏi, mình không trả lời được, muốn chạy mà chân không nhấc lên.
Giấc mơ này gần với giấc mơ bị xét xử, đi thi không thuộc bài: một cảm giác bị đánh giá mà mình không có quyền chọn người đánh giá. Nó hay đến vài tuần trước Tết, trước một đám cưới trong họ, hay khi bố mẹ vừa nhắc "về quê thì nhớ chào hỏi đủ". Giấc mơ là tâm trí tập dượt một tình huống mình sợ.
Biết điều đó giúp chuẩn bị cho tình huống thật. Nhiều người thấy dễ chịu hơn khi nghĩ trước vài câu trả lời nhẹ nhàng, vui vẻ, không cần giải thích dài. Cũng nên nhớ rằng phần lớn câu hỏi của họ hàng là cách quan tâm theo lối cũ, không phải để làm khó. Nếu một câu hỏi chạm vào nỗi đau thật như hiếm muộn, thất nghiệp, ly hôn, bạn có quyền nói "chuyện này cháu xin phép không kể" một cách lịch sự.
Họ hàng cãi nhau, chuyện đất đai và của hương hoả
Ở nhiều gia đình Việt, chuyện chia đất, chia nhà, giữ đất hương hoả là nguồn căng thẳng lâu năm. Giấc mơ về họ hàng cãi nhau thường mang đúng những hình ảnh ấy: người đo đất, cọc mốc bị nhổ, cả họ đứng hai bên một bờ rào, ai cũng nói mà không ai nghe. Người mơ có khi đứng giữa, có khi chỉ đứng nhìn.
Dân gian theo lối mộng ngược có người đọc là họ hàng hoà thuận; có người lại khuyên nhường nhịn để giữ hoà khí. Ở góc tâm lý, giấc mơ phản ánh căng thẳng có thật hoặc nỗi sợ căng thẳng sắp đến, như khi ông bà già yếu và chuyện "sau này" bắt đầu được nhắc.
Những giấc mơ như vậy không giải được bằng cách giải mộng. Chuyện tài sản cần được bàn rõ, có giấy tờ, và khi có tranh chấp thì hỏi người có chuyên môn pháp lý theo quy định hiện hành. Một cuộc họp gia đình bình tĩnh khi ông bà còn minh mẫn, có người lớn uy tín chứng kiến, thường giữ được tình họ hàng tốt hơn những năm tháng im lặng rồi vỡ ra.
Người trong họ đã mất cùng trở về
Một biến thể đặc biệt: trong mâm cỗ họ có cả những người đã mất, ông chú mất từ lâu, bà bác mất năm ngoái, ngồi chung với người còn sống như chưa có gì. Người mơ tỉnh dậy vừa lạ vừa ấm. Giấc mơ hay đến quanh ngày giỗ họ, Thanh minh, Tết, những dịp mà người Việt vẫn mời ông bà tổ tiên về cùng con cháu.
Trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, việc người đã khuất "về" dịp giỗ Tết là một niềm tin quen thuộc, và nhiều gia đình đọc giấc mơ theo hướng ấy: tổ tiên vui vì con cháu sum vầy. Ở góc tâm lý, giấc mơ ghép người sống và người đã mất trong một khung cảnh quen là cách trí nhớ giữ lại "cả họ" như nó từng có. Hai cách nhìn không loại trừ nhau.
Không cần làm lễ gì vì giấc mơ này. Nếu muốn giữ ký ức, có thể ghi lại tên, chuyện của những người trong họ đã mất, hỏi các cụ còn sống về gia phả trước khi những câu chuyện ấy mất đi.
Người sống xa quê mơ thấy họ hàng
Người đi làm ở thành phố, người đi xuất khẩu lao động, người định cư ở nước ngoài thường kể giấc mơ về họ hàng dày hơn người ở quê. Trong mơ họ thấy mình về đúng ngày giỗ, nhưng đường về cứ dài mãi; hoặc về đến nơi thì cỗ đã tàn, mọi người đã về hết. Giấc mơ mang nỗi nhớ quê và nỗi áy náy vì vắng mặt trong những dịp lớn của họ.
Ở góc tâm lý, đây là giấc mơ về sự thuộc về. Người sống xa có thể đã hoà nhập tốt nơi mới, nhưng một phần trong họ vẫn đo mình bằng ánh mắt của họ hàng ở quê: "thằng ấy giờ làm gì", "con bé ấy có về không". Giấc mơ nhắc rằng cả hai chỗ đều là của mình.
Một cuộc gọi video ngày giỗ, một món quà nhỏ gửi về cho các cụ, hay đơn giản là nhắn hỏi thăm một người chú, người dì lâu không gặp có thể làm giấc mơ bớt day dứt. Không cần về được mọi dịp; chỉ cần sợi dây không đứt.
Mơ mình được giao việc của họ
Có một nhóm giấc mơ riêng của những người vừa bước vào vai trò trong dòng họ: con trưởng vừa thay bố giữ giỗ, cháu đích tôn được giao giữ nhà thờ họ, người con gái lớn được cả họ nhờ đứng ra lo đám cưới cho em. Trong mơ, họ thấy mình đứng giữa sân, ai cũng chờ mình nói, mà mình không biết bắt đầu từ đâu; hoặc mâm cỗ thiếu một món, khách đến mà chưa có chỗ ngồi.
Đây là giấc mơ của một trách nhiệm mới, rất gần với giấc mơ đi thi không thuộc bài. Nó không báo việc họ sẽ hỏng; nó cho thấy người mơ đang lo làm tròn vai. Ở nhiều nhà, vai trò này đến bất ngờ, khi người lớn mất hoặc già yếu, và người kế nhiệm không có thời gian học dần.
Điều giúp được nhiều là hỏi những người lớn tuổi trong họ về lệ cũ khi họ còn nhớ, ghi lại ngày giỗ, cách sắp mâm, danh sách các nhánh. Việc họ cũng không cần một người gánh hết; chia việc cho các nhánh, các anh chị em vừa đỡ mệt vừa giữ được sự gắn bó. Giấc mơ thường thưa đi khi người mơ thấy mình đã có trong tay những điều cần biết.
Bảng tra nhanh các giấc mơ về họ hàng
| Giấc mơ | Dân gian thường nói | Gợi ý tự soi |
|---|---|---|
| Cả họ ăn cỗ vui vẻ | Nhà yên, họ hàng hoà thuận | Nhớ cảm giác thuộc về |
| Đứng ngoài rạp, không ai mời | Nhắc giữ quan hệ họ hàng | Thấy mình lạc nhịp với gia đình lớn |
| Bị cả họ hỏi han, không trả lời được | Ít có lời giải riêng | Sợ bị đánh giá, nhất là quanh Tết |
| Họ hàng cãi nhau chia đất | Mộng ngược hoặc nhắc nhường nhịn | Căng thẳng có thật về tài sản |
| Chú, dì giúp mình việc lớn | Có quý nhân | Đang cần một người lớn tuổi đứng ra |
| Người trong họ đã mất ngồi chung mâm | Tổ tiên về với con cháu | Trí nhớ giữ lại "cả họ" như xưa |
Câu tự hỏi hữu ích nhất sau mọi giấc mơ về họ hàng: trong mơ mình đứng ở đâu so với mọi người? Ở giữa, ở rìa, hay bên ngoài? Vị trí ấy thường khớp khá sát với cảm giác của bạn về gia đình lớn ngoài đời.
Nếu giấc mơ làm sống lại những tổn thương thật từ họ hàng, như bị đối xử tệ thời nhỏ, bị xâm hại, bạn không có nghĩa vụ phải hàn gắn vì "một giọt máu đào". Chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn xử lý những ký ức ấy.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy cả họ tụ về có ý nghĩa gì?
Dân gian thường đọc là nhà yên, họ hàng hoà thuận. Ở góc tâm lý, giấc mơ hay đến quanh Tết, giỗ họ, đám cưới, và nói về cảm giác thuộc về hay lạc nhịp với gia đình lớn. Vị trí của bạn trong đám đông ấy là chi tiết đáng chú ý nhất.
Mơ thấy chú ruột giúp đỡ là điềm gì?
Một số người đọc là có quý nhân giúp. Đây là cách hiểu truyền miệng. Ở góc tâm lý, giấc mơ thường cho thấy bạn đang cần một người lớn tuổi đứng ra như cha, đưa lời khuyên hoặc đỡ một việc lớn.
Mơ họ hàng cãi nhau chia đất có phải sắp có chuyện thật?
Không có cơ sở để coi là lời báo trước. Giấc mơ thường phản ánh căng thẳng đã có hoặc nỗi lo khi ông bà già yếu. Chuyện tài sản nên được bàn rõ khi mọi người còn bình tĩnh, có giấy tờ và hỏi người có chuyên môn khi cần.
Mơ thấy người trong họ đã mất về ăn giỗ thì sao?
Trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, nhiều gia đình coi đó là ông bà tổ tiên về với con cháu. Ở góc tâm lý, đó là trí nhớ giữ lại hình ảnh cả họ như xưa. Không cần làm lễ gì thêm vì giấc mơ.
Vì sao gần Tết hay mơ bị họ hàng hỏi han?
Vì tâm trí đang tập dượt một tình huống mình ngại. Giấc mơ bị hỏi han giống giấc mơ đi thi hay bị xét xử: cảm giác bị đánh giá. Chuẩn bị trước vài câu trả lời nhẹ nhàng thường giúp cả giấc mơ lẫn ngày Tết thật dễ chịu hơn.