Một người phụ nữ ngoài bốn mươi kể: đêm qua chị mơ thấy cuốn lưu bút năm lớp mười hai, bìa nhựa xanh, trong có cánh phượng ép đã khô. Chị lật từng trang, nhận ra nét chữ của từng người, nhưng tới trang của cô bạn thân thì trang giấy trống. Chị cố nhớ bạn đã viết gì mà không nhớ nổi. Tỉnh dậy, chị lục tìm cuốn sổ thật trong thùng đồ cũ, không thấy, và cả buổi sáng cứ nghĩ về người bạn đã lâu không liên lạc.
Mơ thấy sổ lưu niệm, cuốn lưu bút, hay mơ mình đang viết nhật ký thường là giấc mơ về ký ức và những mối quan hệ cũ, nhất là những điều chưa kịp nói hay một phần bản thân thời trẻ mà mình đang nhớ. Giấc mơ hay đến vào lúc có điều gì gợi lại tuổi học trò: một buổi họp lớp, một tin nhắn từ bạn cũ, mùa tốt nghiệp của con, hoặc một giai đoạn đời đang chuyển.
Dân gian không có nhiều lời giải riêng cho cuốn lưu bút, vì nó là vật của đời sống học đường hiện đại. Lời truyền miệng gần nhất là mơ thấy giấy tờ, sổ sách thì sắp có tin tức; nghe để biết. Bài này đi qua các cảnh hay gặp và vì sao giấc mơ tuổi học trò lại hay quay về khi người ta đã lớn.
Cuốn lưu bút của học trò Việt
Ai từng đi học ở Việt Nam những thập niên trước thường nhớ mùa lưu bút: cuối năm lớp chín, lớp mười hai, cuốn sổ bìa cứng được chuyền tay khắp lớp. Mỗi người một trang, dán ảnh thẻ, ghi ngày sinh, món ăn yêu thích, câu nói tâm đắc, vẽ trái tim, ép cánh phượng, cánh bằng lăng. Có trang viết bằng mực tím, có trang bị nhoè vì nước mắt, có trang để trống vì người ấy không kịp viết.
Cuốn lưu bút chứa đựng một thứ rất đặc biệt: những lời người ta dành cho mình khi tất cả còn rất trẻ, chưa biết đời sẽ đi về đâu. Vì vậy khi giấc mơ đưa nó trở lại, người mơ thường không chỉ nhớ bạn bè mà nhớ cả phiên bản mình hồi đó: những ước mơ, những rụt rè, những tình cảm chưa gọi tên.
Thế hệ học sinh bây giờ ít viết lưu bút giấy hơn, thay bằng ảnh, video, nhóm chat. Nhưng giấc mơ của họ cũng có phiên bản riêng: cuốn sổ ký tên ngày ra trường, chiếc áo đồng phục được cả lớp ký lên, tấm thiệp chia tay. Hình thức đổi, ý nghĩa vẫn vậy.
Viết vào sổ người khác, đọc lời người khác viết cho mình
Cầm bút mà không biết viết gì. Cảnh hay gặp nhất. Người mơ ngồi trước trang giấy trắng của một người bạn, ngòi bút chạm giấy mà không thành chữ. Giấc mơ thường gắn với một điều muốn nói với ai đó mà chưa tìm ra lời: lời cảm ơn, lời xin lỗi, lời thổ lộ.
Đọc lại lời bạn viết cho mình. Thường mang cảm xúc ấm áp hoặc bâng khuâng. Lời trong mơ đôi khi là thứ bạn đang cần nghe lúc này, chẳng hạn "cậu sẽ làm được thôi", được đặt vào miệng người bạn cũ.
Trang của một người để trống. Như câu chuyện đầu bài, trang trống gắn với khoảng trống trong mối quan hệ: một người đã xa, một chuyện dở dang, một câu hỏi chưa có câu trả lời.
Có người viết lời khó nghe. Gắn với một tổn thương cũ thời đi học: bị trêu chọc, bị cô lập. Giấc mơ có khi kéo ký ức ấy lên khi đời sống hiện tại có tình huống tương tự.
Mình viết lại lưu bút cho chính mình. Hiếm nhưng đẹp: như lời nhắn từ người lớn hiện tại gửi về đứa trẻ năm xưa, hoặc ngược lại.
Nhật ký trong mơ: viết, đọc lại, bị đọc trộm
Nhiều người từng có thói quen viết nhật ký tuổi mới lớn, cất trong ngăn kéo có khoá nhỏ. Giấc mơ viết nhật ký thường đến khi đầu óc đang có quá nhiều điều chưa sắp xếp được; hành động viết trong mơ là cách tâm trí tìm trật tự. Có người mơ viết mãi không hết trang, có người viết xong đọc lại thì chữ đã đổi.
Mơ đọc lại nhật ký cũ thường là nhìn lại bản thân: mình đã thay đổi bao nhiêu, đã quên bao nhiêu nỗi buồn từng tưởng là cả thế giới. Cảm xúc trong mơ có thể là thương cho chính mình hồi đó.
Mơ nhật ký bị đọc trộm, bị bố mẹ, anh chị em, người yêu mở ra đọc, là giấc mơ về ranh giới riêng tư. Nó hay gặp ở người lớn lên trong gia đình ít tôn trọng chuyện riêng của con, hoặc ở người đang lo một bí mật bị lộ ngoài đời. Tỉnh dậy, người mơ hay thấy xấu hổ dù không có gì xảy ra. Giấc mơ không báo trước việc bị lộ; nó cho thấy chuyện riêng tư đang chiếm nhiều chỗ trong lòng bạn.
Cần phân biệt với nhật ký giấc mơ, cuốn sổ người ta dùng để ghi lại giấc mơ mỗi sáng. Đó là một công cụ có bài riêng ở những trang chuyên sâu về giấc ngủ; ở đây là cuốn nhật ký đời sống thời học trò.
Sổ bị mất, bị ướt, bị xé: bảng đối chiếu
Những gì xảy ra với cuốn sổ trong mơ cũng mang thông tin. Cột dân gian chỉ là lời truyền miệng:
| Cảnh trong mơ | Lời truyền miệng | Góc nhìn tâm lý |
|---|---|---|
| Tìm thấy cuốn lưu bút cũ | Có tin từ người xa | Ký ức trở về; nhớ bạn cũ hoặc nhớ mình thời trẻ |
| Lưu bút bị mất | Lỡ một mối quan hệ | Sợ quên, sợ mất kết nối với quá khứ |
| Sổ bị ướt, chữ nhoè | Chuyện cũ phai nhạt | Ký ức mờ dần; tiếc vì không nhớ rõ |
| Trang sổ bị xé | Có người cắt đứt | Một mối quan hệ đã đứt; một đoạn đời muốn bỏ qua |
| Nhật ký bị đọc trộm | Giữ kín chuyện riêng | Ranh giới riêng tư; lo bị lộ một điều |
| Viết mãi không xong trang | Việc kéo dài | Nhiều suy nghĩ chưa sắp xếp được |
Cuốn sổ bị mất là cảnh khiến nhiều người tiếc nhất. Đôi khi tỉnh dậy họ đi tìm sổ thật và tìm thấy; đôi khi không. Dù thế nào, những người đã viết vào đó vẫn có thể liên lạc lại, nếu bạn muốn.
Trang lưu bút của người đã đi xa
Có những cuốn lưu bút mang trang viết của một người bạn đã mất: mất vì tai nạn, bệnh tật, có khi rất sớm. Mơ thấy trang ấy, đọc lại nét chữ ấy, là một trong những giấc mơ xúc động nhất mà người ta kể. Người mơ thường tỉnh dậy với nỗi buồn lặng, xen lẫn sự biết ơn vì được "gặp lại" người bạn qua những dòng chữ.
Giấc mơ như vậy là một phần của nỗi nhớ, không phải điềm gở. Nó hay đến quanh ngày giỗ của bạn, khi đi qua ngôi trường cũ, hoặc khi chính mình bước qua cái tuổi mà người bạn đã không kịp tới. Nhiều người kể sau giấc mơ họ tìm cách liên lạc với gia đình người bạn, thắp một nén nhang, hay đơn giản là kể cho con mình nghe về người bạn ấy.
Nếu nỗi đau mất bạn vẫn còn rất nặng sau nhiều năm, giấc mơ có thể là dấu hiệu nỗi buồn ấy cần được chia sẻ. Nói chuyện với bạn học cũ, những người cùng nhớ người bạn ấy, thường giúp ích hơn giữ một mình.
Mực tím, hoa phượng và những chi tiết nhỏ
Giấc mơ lưu bút thường đầy những chi tiết nhỏ rất thật: mùi giấy cũ, cánh phượng ép đã nâu, nét mực tím loang, tấm ảnh thẻ bị bong, hình vẽ con mèo ở góc trang. Những chi tiết ấy không mang nghĩa riêng nào trong sách giải mộng, nhưng chúng cho thấy ký ức được lưu giữ bằng giác quan nhiều đến mức nào.
Nhà tâm lý học quan tâm tới chi tiết giác quan vì chúng thường là "cánh cửa" mở vào cảm xúc. Một mùi hương, một màu mực có thể đưa người ta về một buổi chiều cụ thể hơn bất cứ lời kể nào. Nếu trong mơ bạn nhớ rõ một chi tiết như vậy, thử viết nó ra và để mặc cho nó gợi lại những gì nó muốn gợi: một người, một buổi, một cảm giác.
Một người đàn ông kể anh mơ thấy đúng cái nhãn vở hình hoạt hình dán trên bìa lưu bút của cô bạn cùng bàn. Tỉnh dậy anh nhớ ra cả buổi chiều cuối năm lớp chín, khi hai đứa ngồi dán nhãn cho nhau dưới gốc bàng. Anh không nghĩ mình còn nhớ chuyện ấy. Giấc mơ không báo trước điều gì, nhưng nó trả lại cho anh một mảnh ký ức đẹp, và với nhiều người, chừng ấy đã là món quà.
Vì sao người lớn hay mơ về tuổi học trò
Các nghiên cứu về trí nhớ tự truyện ghi nhận người lớn tuổi thường nhớ rõ và nhớ nhiều những sự kiện thời niên thiếu và thanh niên hơn các giai đoạn khác, hiện tượng được gọi là "đỉnh hồi tưởng". Đó là thời của nhiều lần đầu tiên: lần đầu thích ai, lần đầu xa nhà, lần đầu thi cử lớn. Ký ức giai đoạn ấy giàu cảm xúc nên cũng dễ được giấc mơ lấy làm chất liệu.
Theo thuyết liên tục, giấc mơ tuổi học trò hay quay về khi đời sống hiện tại có điều gì tương ứng: một bước chuyển lớn như ngày xưa ra trường, một mối quan hệ khiến mình hồi hộp như thời mới lớn, hoặc một giai đoạn cô đơn khiến mình nhớ những ngày có bạn bè quây quần. Cuốn lưu bút là biểu tượng gọn nhất của tất cả những điều ấy.
Người đang có con chuẩn bị tốt nghiệp cũng hay mơ về lưu bút của chính mình. Nhìn con viết những lời chia tay, cha mẹ bỗng thấy lại mình ở tuổi đó.
Ngược lại, người sống xa quê, ít bạn bè ở nơi mới, cũng hay mơ về lưu bút như một cách tìm lại cảm giác thuộc về một nhóm. Ở trường, ai cũng có lớp, có bàn, có tên trong sổ điểm danh; ở thành phố lạ, nhiều người đi làm cả năm mà không có ai để rủ đi ăn tối. Giấc mơ lưu bút lúc ấy là nỗi nhớ một nơi mình từng được biết tên.
Câu tự hỏi sau giấc mơ lưu bút
Nhớ lại giấc mơ, thử trả lời vài câu:
- Cuốn sổ của ai: của mình hay của người khác?
- Mình đang viết, đang đọc, hay đang tìm cuốn sổ?
- Có gương mặt hay nét chữ nào nổi bật? Người đó giờ ở đâu?
- Có điều gì mình đã muốn nói với một người bạn cũ mà chưa nói?
- Gần đây có chuyện gì gợi lại tuổi học trò: họp lớp, tin nhắn, mùa thi của con?
Nhiều người sau giấc mơ này đã nhắn tin cho một người bạn cũ. Không cần lý do, chỉ cần một câu "tự dưng nhớ cậu". Phần lớn người nhận được tin nhắn kiểu ấy đều vui.
Giấc mơ tuổi học trò hiếm khi là điều phải lo. Nếu nó đi kèm nỗi buồn kéo dài, cảm giác hối tiếc day dứt về quá khứ khiến bạn không sống trọn hiện tại, hoặc gợi lại một ký ức bị bắt nạt ở trường vẫn còn làm bạn đau, hãy cân nhắc trò chuyện với chuyên gia tâm lý.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy sổ lưu bút cũ có ý nghĩa gì?
Thường là ký ức và nỗi nhớ bạn bè, nhớ chính mình thời trẻ. Giấc mơ hay đến khi có điều gì gợi lại tuổi học trò, như họp lớp, tin nhắn từ bạn cũ, hay một bước chuyển lớn trong đời.
Mơ cầm bút viết lưu bút mà không biết viết gì là sao?
Hay gắn với một điều bạn muốn nói với ai đó mà chưa tìm ra lời, như lời cảm ơn, xin lỗi hay thổ lộ. Thử nghĩ xem người trong mơ gợi tới ai ngoài đời.
Mơ nhật ký bị đọc trộm có phải sắp bị lộ chuyện gì không?
Không có cơ sở để coi là lời báo trước. Giấc mơ phản ánh mối bận tâm về ranh giới riêng tư, hoặc lo lắng một chuyện riêng đang chiếm nhiều chỗ trong lòng bạn.
Vì sao đã lớn tuổi mà vẫn hay mơ về thời đi học?
Ký ức thời niên thiếu và thanh niên thường được nhớ rõ và nhiều hơn, vì đó là thời của nhiều lần đầu tiên giàu cảm xúc. Giấc mơ hay lấy chất liệu từ giai đoạn này, nhất là khi đời sống hiện tại có điều tương ứng.
Mơ thấy trang lưu bút của bạn thân để trống có ý nghĩa gì?
Thường gắn với khoảng trống trong mối quan hệ, như người ấy đã xa, có chuyện dở dang. Nếu bạn còn liên lạc được, một tin nhắn hỏi thăm có khi là cách khép giấc mơ nhẹ nhàng nhất.
Mơ mất cuốn lưu bút có phải điềm xấu không?
Không. Giấc mơ thường mang nỗi sợ quên, sợ mất kết nối với quá khứ. Nó không báo trước chuyện gì. Tìm lại cuốn sổ thật, xem lại ảnh cũ hay liên lạc với bạn cũ là những cách nhiều người dùng.