Một người đàn ông ngoài năm mươi, làm kỹ sư xây dựng, kể rằng đêm trước ngày hai mươi tháng mười một anh mơ thấy cô giáo chủ nhiệm năm lớp ba. Cô vẫn mặc chiếc áo dài màu tím nhạt, tóc búi thấp, vẫn đứng ở bục giảng gỗ của ngôi trường làng mái ngói. Cô gọi tên anh lên đọc bài, anh đứng dậy mà là anh của bây giờ, tóc đã bạc hai bên, ngồi lọt thỏm trong chiếc bàn nhỏ. Cô cười, bảo "em lớn quá rồi". Anh tỉnh dậy, ngồi một lúc lâu mới dậy được.
Mơ thấy gặp lại thầy cô giáo cũ thường nói về lòng biết ơn, về một lời cảm ơn chưa kịp nói, hoặc về nhu cầu có người dẫn đường khi mình đang đứng trước một ngã rẽ. Đôi khi giấc mơ chạm vào kỷ niệm buồn: bị phạt, bị chê trước lớp. Thầy cô nào xuất hiện, thầy cô nói gì với mình và mình cảm thấy gì là những chi tiết làm giấc mơ đổi nghĩa.
Bài này nói về tình thầy trò cũ: những người dạy mình từ thuở nhỏ tới đại học, nay gặp lại trong mơ. Giấc mơ thấy giáo sư, thấy mình thành giáo sư có bài riêng ở mục người quanh ta; giấc mơ về thăm trường cũ cũng có bài riêng ngay trong mục này.
Vì sao thầy cô cũ hay quay lại trong mơ
Thầy cô là một trong những người lớn đầu tiên ngoài gia đình có ảnh hưởng sâu tới mình. Họ dạy chữ, dạy cách cư xử, có khi là người đầu tiên tin rằng mình làm được một điều gì đó. Những ký ức như vậy gắn với cảm xúc mạnh, nên não giữ chúng rất lâu và hay nhặt lại trong giấc mơ, nhất là vào những thời điểm có điều gì gợi nhắc.
Ngày nhà giáo hai mươi tháng mười một là dịp giấc mơ này dày nhất: mạng xã hội đầy ảnh học trò về thăm thầy, con mình chuẩn bị hoa cho cô giáo, nhóm lớp cũ rủ nhau đi thăm. Ngoài ra, những lúc mình đứng trước một quyết định khó, đổi nghề, cho con chọn trường, nhận một vị trí lãnh đạo, hình ảnh người thầy cũ hay xuất hiện như một chỗ dựa: ước gì có ai chỉ cho mình nên làm sao.
Cũng có những giấc mơ đến chẳng vì dịp gì. Có người mơ thấy thầy dạy toán cấp hai sau khi kèm con học một bài toán, có người mơ thấy cô dạy văn sau khi đọc lại một bài thơ cũ. Giấc mơ nối ký ức với chuyện vừa xảy ra trong ngày một cách rất tự nhiên.
Cô mẫu giáo, thầy chủ nhiệm, người hướng dẫn: mỗi cấp học một vai
Người thầy xuất hiện trong mơ thuộc cấp học nào cũng gợi một sắc thái riêng. Cô giáo mẫu giáo, cô giáo tiểu học thường được nhớ như người mẹ thứ hai: người buộc tóc, lau mũi, dạy cầm bút, dỗ khi khóc. Mơ thấy những cô giáo này hay gắn với nhu cầu được chăm sóc, được che chở, nhất là khi người mơ đang mệt mỏi, phải tự lo mọi thứ.
Thầy cô cấp hai, cấp ba lại thường là người mở ra một môn học, một niềm say mê, hoặc người nghiêm khắc mình từng sợ. Giấc mơ gặp lại thầy dạy toán, cô dạy văn, thầy chủ nhiệm năm cuối cấp hay đến khi người mơ đang cần lại sự tự tin, đang làm một việc liên quan đến điều thầy cô từng dạy, hay đang nhìn con mình bước vào tuổi ấy.
Còn thầy hướng dẫn ở đại học, người đọc từng trang luận văn, giới thiệu chỗ làm đầu tiên, thường xuất hiện trong giấc mơ của người đang ở bước ngoặt nghề nghiệp. Họ đóng vai người cố vấn, và giấc mơ có khi giống một buổi xin ý kiến tưởng tượng trước một quyết định thật.
Thầy cô trong mơ không bao giờ già đi
Một chi tiết nhiều người để ý: thầy cô trong mơ thường vẫn ở đúng tuổi của thời mình đi học, vẫn chiếc áo ấy, vẫn giọng nói ấy, dù ngoài đời đã ngoài bảy mươi, tám mươi, hoặc đã mất từ lâu. Còn bản thân người mơ thì lẫn lộn: có lúc là đứa trẻ ngồi bàn đầu, có lúc là người lớn bây giờ ngồi lọt thỏm giữa lớp học trò nhỏ.
Đó là cách trí nhớ hoạt động. Hình ảnh một người được lưu lại vào giai đoạn mình gắn bó với họ nhiều nhất, và giấc mơ lấy đúng hình ảnh đó ra dùng. Sự lẫn lộn tuổi tác của chính mình lại cho thấy giấc mơ đang đặt con người hôm nay của mình vào trong ký ức cũ, như thể muốn hỏi: nếu bây giờ gặp lại, mình sẽ nói gì với thầy cô.
Nhiều người kể rằng chính khoảnh khắc trong mơ khi thầy cô nhận ra mình đã lớn, như câu "em lớn quá rồi" của cô giáo lớp ba, làm họ xúc động nhất. Đó là mong muốn được người từng dạy dỗ mình nhìn thấy mình hôm nay, thấy mình đã trưởng thành ra sao.
Những cảnh gặp thầy cô hay gặp trong mơ
Bảng gom các biến thể hay được kể. Cột lời truyền miệng ghi lại để tham khảo; cột tâm lý là gợi ý để tự hỏi:
| Cảnh trong mơ | Lời truyền miệng | Gợi ý góc tâm lý |
|---|---|---|
| Được thầy cô khen trước lớp | Sắp được người trên giúp đỡ | Mong được công nhận bởi người mình kính trọng |
| Bị gọi lên bảng mà không thuộc bài | Nên chuẩn bị kỹ việc sắp tới | Lo bị đánh giá, sợ chưa sẵn sàng |
| Bị thầy cô phê bình, phạt đứng | Nên bớt nóng nảy | Ký ức bị phạt, hoặc đang tự trách mình |
| Đến nhà thăm thầy cô | Có quý nhân | Muốn trả ơn, muốn nối lại một mối quan hệ |
| Thầy cô không nhận ra mình | Nên giữ liên lạc với người cũ | Sợ bị lãng quên, sợ mình đã thay đổi quá nhiều |
| Thầy cô dạy lại một bài học cũ | Sắp gặp chuyện cần nhớ lời dạy | Một bài học cũ đang có ích cho chuyện hiện tại |
| Thầy cô đã mất về trong mơ | Người xưa về thăm | Nỗi nhớ, lời cảm ơn chưa kịp nói |
Lời truyền miệng về giấc mơ thầy cô thường mang màu tốt đẹp, như "có quý nhân giúp". Người tin thì nghe, người không tin cũng chẳng thiệt gì; giấc mơ không quyết định ngày mai. Điều đáng giữ lại là cảm xúc và lời nói của thầy cô trong mơ.
Món nợ ân tình: lời cảm ơn chưa nói
Văn hoá Việt đặt người thầy ở chỗ rất cao. Câu "Không thầy đố mày làm nên" được nhắc từ thuở nhỏ; ca dao có câu "Muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy". Học trò ngày xưa tết thầy, giỗ thầy như giỗ người trong họ. Tình thầy trò vì vậy mang sắc thái của ân tình, có cho, có nhận, và có cả cảm giác mắc nợ.
Giấc mơ gặp thầy cô cũ hay đến với những người cảm thấy mình chưa đền đáp được: ra trường đi xa không về thăm, thầy ốm mà không biết, thầy mất rồi mới hay tin. Trong mơ, họ được gặp lại, được nói lời cảm ơn, có khi được thầy cô cười bảo không sao. Tỉnh dậy, cảm giác vừa nhẹ nhõm vừa tiếc. Có người kể lại rằng trong mơ họ còn mang theo đúng món quà ngày xưa định tặng thầy mà ngại không đưa, một cuốn sổ, một gói chè, và lần này đã đưa được.
Nếu thầy cô còn sống, giấc mơ là lời nhắc dễ thực hiện nhất trong các loại giấc mơ: một cuộc điện thoại, một tấm thiệp, một buổi ghé thăm. Nhiều thầy cô già nhớ học trò cũ hơn học trò nghĩ, và một lần ghé thăm có thể làm ấm cả mùa đông của họ.
Khi thầy cô trong mơ đã không còn
Mơ thấy thầy cô đã mất thường để lại cảm xúc mạnh hơn cả. Có người mơ thầy ngồi uống trà ở hiên nhà như ngày xưa, hỏi han chuyện vợ con, công việc. Có người mơ đi dự giỗ thầy, gặp lại cả lớp, ai cũng như hồi mười lăm tuổi. Có người chỉ thấy thầy đứng ở cuối hành lang, mỉm cười rồi đi.
Những giấc mơ này là một phần của nỗi nhớ và sự tiếc thương, nhất là khi người mơ không kịp dự đám tang, không kịp nói lời từ biệt. Giấc mơ cho họ một cơ hội tưởng tượng để nói điều chưa nói. Đó là một cách tâm trí tự xoa dịu, không phải điều gì đáng sợ.
Một số gia đình, nhóm lớp có thói quen đến thắp hương cho thầy cô vào ngày giỗ hay dịp hai mươi tháng mười một. Nếu giấc mơ làm bạn muốn làm điều gì đó để tưởng nhớ, việc ghé thăm gia đình thầy cô, hỏi han người thân của họ, hay đơn giản là kể cho con mình nghe về người thầy ấy, đều là cách đẹp để khép lại nỗi tiếc.
Người thầy nghiêm khắc và những kỷ niệm không vui
Không phải giấc mơ gặp thầy cô nào cũng ấm áp. Có người mơ lại cảnh bị thầy đánh thước vào tay, bị cô đọc điểm kém trước lớp, bị gọi phụ huynh, bị chê trước cả trường. Những ký ức đó có thể đã mấy chục năm, nhưng cảm giác xấu hổ, sợ hãi trong mơ vẫn còn nguyên.
Những giấc mơ như vậy hay quay lại khi người mơ đang ở một tình huống bị đánh giá: kỳ sát hạch ở cơ quan, cấp trên khó tính, hay khi chính mình phải dạy dỗ con cái và sợ lặp lại cách đối xử từng làm mình tổn thương. Giấc mơ không nói người thầy kia xấu hay tốt; nó cho thấy vết cũ còn nhạy.
Với những vết cũ như vậy, viết ra những gì mình nhớ, hoặc nói chuyện với một người tin cậy, thường giúp tách ký ức khỏi hiện tại. Nếu chúng vẫn làm bạn đau nhiều, khiến bạn sợ hãi trước mọi người có quyền đánh giá mình, một nhà trị liệu tâm lý có thể giúp bạn gỡ dần.
Khi chính mình bây giờ cũng là thầy cô
Giáo viên mơ thấy thầy cô cũ của mình là một trường hợp đặc biệt. Có người mơ thầy ngồi dự giờ lớp mình dạy, có người mơ thầy cô cũ đến hỏi "em dạy học trò thế nào". Những giấc mơ này hay đến với giáo viên trẻ mới vào nghề, đang loay hoay tìm cách đứng lớp, hoặc giáo viên lâu năm đang mệt mỏi với áp lực sổ sách, thi cử.
Người thầy cũ trong mơ lúc này giống một tấm gương: mình đang dạy học trò có giống cách thầy từng dạy mình không, có giữ được điều mình từng quý ở thầy không. Giấc mơ có thể là lời động viên, cũng có thể là sự tự vấn.
Nhiều giáo viên kể rằng sau những giấc mơ như vậy, họ nhớ lại vì sao mình chọn nghề, nhớ lại một khoảnh khắc thầy cô cũ làm mình thay đổi, và thấy có thêm sức cho những ngày đứng lớp mệt nhoài.
Câu tự hỏi sau giấc mơ gặp thầy cô cũ
Vài câu hỏi giúp nối giấc mơ với đời sống hôm nay. Ghi ngắn, không cần đúng sai:
- Thầy cô nào xuất hiện, và người ấy từng có ý nghĩa gì với mình?
- Thầy cô nói gì, hoặc mình muốn nói gì với thầy cô?
- Gần đây mình có đang đứng trước một quyết định cần người chỉ đường không?
- Có lời cảm ơn, lời xin lỗi nào mình chưa nói với một người từng giúp mình?
- Nếu thầy cô nhìn mình hôm nay, mình mong họ thấy điều gì?
Giấc mơ gặp lại thầy cô hiếm khi đáng lo. Chỉ nên để ý khi những cảnh bị phạt, bị sỉ nhục ở trường lặp lại nhiều đêm, làm bạn mất ngủ, hoặc khi chúng gợi lại chuyện bị đối xử tệ thật sự thời đi học; lúc đó, nói chuyện với một chuyên gia tâm lý sẽ có ích.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy cô giáo chủ nhiệm cũ có phải sắp gặp lại cô?
Giấc mơ không biết trước những cuộc gặp. Nhưng nếu nó làm bạn nhớ cô, đó là lý do tốt để chủ động liên lạc. Rất nhiều cuộc gặp lại thầy trò bắt đầu đúng từ một giấc mơ như vậy.
Thầy giáo đã mất về trong mơ có ý nghĩa gì?
Thường là nỗi nhớ và lời từ biệt chưa nói được. Giấc mơ cho bạn một khoảnh khắc tưởng tượng để gặp lại. Ghé thăm gia đình thầy, kể về thầy cho người thân nghe là những cách tưởng nhớ nhẹ nhàng.
Mơ bị thầy cô cũ mắng dù đã đi làm lâu năm là sao?
Hay gặp khi bạn đang ở một tình huống bị đánh giá, như đổi việc, có cấp trên mới. Thầy cô trong mơ đóng vai người chấm điểm. Giấc mơ phản ánh lo âu hiện tại hơn là chuyện cũ.
Mơ được thầy cô cũ khen có ý nghĩa gì?
Thường là mong muốn được công nhận bởi người mình kính trọng. Nó có thể đến khi bạn vừa làm được điều gì đáng tự hào, hoặc khi đang thiếu sự ghi nhận ngoài đời.
Giáo viên hay mơ thấy thầy cô cũ dự giờ lớp mình là sao?
Thầy cô cũ trong mơ như tấm gương để bạn tự hỏi mình đang dạy thế nào. Giấc mơ hay đến với giáo viên mới vào nghề hoặc đang mệt mỏi. Nó vừa là áp lực, vừa có thể là nguồn động viên.
Mơ thấy thầy cô không nhận ra mình thì nên hiểu sao?
Thường gắn với nỗi sợ bị lãng quên, hoặc cảm giác mình đã thay đổi nhiều so với ngày xưa. Không phải là điềm. Nếu thầy cô còn sống, một lần ghé thăm sẽ cho bạn câu trả lời thật.