Mơ thấy giáo sư hay thầy cô giáo, theo cách hiểu dân gian thường gặp, là sắp có người chỉ đường, gặp quý nhân, hoặc được nhắc nhở để sửa một việc; mơ mình trở thành giáo sư thì được đọc là có cơ hội thăng tiến, được người khác nể trọng. Đây là cách hiểu truyền miệng, có giá trị văn hoá, không phải lời báo trước.
Tâm lý học giấc mơ nhìn người thầy trong mơ theo hai hướng. Hướng thứ nhất là ký ức thật: thầy cô từng dạy mình, những lần bị gọi lên bảng, những lời khen nhớ đời. Hướng thứ hai là biểu tượng: người thầy là hình ảnh của tri thức, của sự hướng dẫn và cũng là của sự đánh giá. Carl Jung mô tả một cổ mẫu ông gọi là Ông già thông thái (Wise Old Man), hình ảnh người dẫn đường hay xuất hiện trong truyện kể và giấc mơ khi con người đứng trước ngã rẽ.
Bài này tập trung vào con người của người thầy trong giấc mơ. Những giấc mơ về trường lớp, đi thi, làm bài không ra thuộc nhóm bài về học hành, thi cử trên trang, chỉ được nhắc khi cần.
Người thầy trong văn hoá Việt và trong giấc mơ
Người Việt có câu "không thầy đố mày làm nên", có ngày 20 tháng 11 để tri ân thầy cô, có truyền thống tôn sư trọng đạo. Thầy cô vì vậy giữ một chỗ đặc biệt trong ký ức: vừa thân thương, vừa có chút e sợ. Nhiều người đã ngoài bốn mươi vẫn đứng thẳng lưng khi gặp lại thầy chủ nhiệm cũ.
Vị trí ấy đi vào giấc mơ theo đúng hai màu cảm xúc. Có những giấc mơ thầy ân cần chỉ bảo, đặt tay lên vai, cho mượn sách. Có những giấc mơ thầy nghiêm khắc gọi tên, trả bài kiểm tra điểm kém, nhìn qua cặp kính không nói gì. Dân gian đọc giấc mơ thứ nhất là gặp quý nhân, giấc mơ thứ hai là bị nhắc nhở, nên xem lại việc mình làm.
Ở góc tâm lý, theo thuyết liên tục của Domhoff, người thầy thường xuất hiện khi người mơ đang ở trong một tình huống "học" hoặc "bị đánh giá" mới: vào công ty mới, nhận việc chưa quen, học thêm một văn bằng, bị cấp trên kiểm tra công việc. Tâm trí chọn hình ảnh người thầy cũ vì đó là khuôn mẫu đầu tiên của việc được dạy và bị chấm điểm.
Các biến thể giấc mơ thấy giáo sư, thầy cô
Bảng dưới gom các tình huống thường gặp. Cột giữa là cách hiểu truyền miệng, cột cuối là câu hỏi tâm lý gợi mở:
| Trong mơ | Dân gian thường hiểu | Góc tâm lý |
|---|---|---|
| Thầy cô ân cần chỉ bảo | Gặp quý nhân, có người giúp | Đang cần lời khuyên cho một việc mới; mong có người dẫn đường |
| Bị thầy gọi tên, không trả lời được | Nên cẩn thận, chuẩn bị kỹ | Sợ bị kiểm tra, sợ lộ chỗ chưa giỏi |
| Được thầy khen trước lớp | Có tin vui, được ghi nhận | Mong được công nhận; vừa làm tốt một việc |
| Bị thầy mắng, phạt | Bị nhắc nhở, có lỗi nhỏ | Tiếng nói phê bình bên trong; áp lực từ cấp trên |
| Mình trở thành giáo sư, đứng lớp | Thăng tiến, được nể trọng | Mong được tôn trọng chuyên môn; hoặc đang phải dạy, hướng dẫn người khác |
| Giáo sư giảng mà mình không hiểu | Có việc khó, cần học thêm | Cảm giác bị tụt lại, quá tải thông tin |
| Gặp lại thầy cô cũ đã già | Nhớ ơn, nên thăm thầy | Nhớ một giai đoạn; nhận ra thời gian trôi |
| Thầy cô đã mất về dặn dò | Người khuất nhắc nhở | Ký ức về người thầy và bài học của thầy được gợi lại |
Dòng "mình trở thành giáo sư" thường gặp ở hai nhóm người rất khác nhau: người đang mong được công nhận chuyên môn, và người vừa được giao việc hướng dẫn người mới, kèm nhân viên, dạy con học. Với nhóm thứ hai, giấc mơ hay kèm cảm giác lo: mình có đủ giỏi để dạy người khác không.
Ông già thông thái: khi người thầy trong mơ là người dẫn đường
Hình ảnh người dẫn đường có ở khắp các nền văn hoá. Ông lão chỉ đường trong truyện cổ, ông Bụt hiện lên khi nhân vật bế tắc, người thầy ẩn cư trong truyện võ hiệp. Jung cho rằng những hình ảnh lặp lại khắp nơi ấy là biểu hiện của các cổ mẫu, khuôn mẫu chung của tâm trí con người. Đây là một quan điểm lý thuyết, không phải kết luận đã được kiểm chứng, nhưng nó giúp hiểu vì sao người thầy trong mơ hay xuất hiện đúng lúc ta bế tắc.
Giấc mơ kiểu này thường đến trước một quyết định. Đổi nghề, chọn trường cho con, nhận hay từ chối một lời mời làm việc. Người mơ thấy mình ngồi trước một vị giáo sư già, hỏi một câu và nhận một câu trả lời mơ hồ. Lời trả lời thường không nhớ được, nhưng cảm giác "đã được hỏi ý" thì còn.
Lời thầy nói trong mơ là lời của chính bạn. Nếu bạn nhớ được câu thầy nói, hãy coi đó là một suy nghĩ của chính mình được nói bằng giọng người mình kính trọng. Có khi đó là điều bạn đã biết mà chưa dám tin. Nhưng nó vẫn là một ý kiến, nên được cân nhắc bằng thông tin thật như mọi ý kiến khác.
Người thầy ngoài đời vẫn là nguồn lời khuyên tốt hơn. Nếu giấc mơ khiến bạn nhớ đến một người thầy cũ, có lẽ đó là dịp để liên lạc lại, hỏi ý kiến thật. Nhiều thầy cô rất vui khi học trò cũ tìm đến, dù chỉ để kể chuyện.
Mơ bị thầy cô mắng, gọi tên: dấu vết của "người chấm điểm" bên trong
Rất nhiều người trưởng thành, đã đi làm hàng chục năm, vẫn mơ thấy mình bị thầy gọi lên bảng mà không thuộc bài. Đây là một trong những giấc mơ lo âu phổ biến nhất mà người ta kể lại. Nó ít khi nói về trường học; nó nói về cảm giác bị kiểm tra trong hiện tại.
Sigmund Freud, trong cuốn Giải mộng (1900), đã bàn đến giấc mơ thi cử và nhận xét rằng người ta thường mơ lại những kỳ thi mình đã vượt qua, như thể tâm trí tự nhắc: lần trước mình làm được thì lần này cũng sẽ làm được. Cách giải thích của Freud không được kiểm chứng theo nghĩa thực nghiệm, nhưng nhiều người thấy nó an ủi.
Ở cách nhìn gần với đời sống hơn, thầy cô nghiêm khắc trong mơ thường là hình ảnh của tiêu chuẩn mình tự đặt ra. Người cầu toàn hay mơ bị thầy chê dù ngoài đời làm việc rất tốt. Nếu giấc mơ này lặp lại, câu hỏi hữu ích là: ai đang đặt ra tiêu chuẩn mà mình sợ không đạt, cấp trên, gia đình, hay chính mình?
Mơ thấy thầy cô đã già yếu hoặc đã mất
Một nhóm giấc mơ khác mang không khí lặng lẽ: thấy cô giáo chủ nhiệm cũ tóc đã bạc, ngồi một mình ở hiên nhà; thấy thầy dạy văn đã mất đứng ở cổng trường, vẫy tay. Người mơ tỉnh dậy với cảm giác nhớ và một chút áy náy, vì đã lâu không về thăm thầy cô.
Dân gian thường đọc là lời nhắc nhớ ơn thầy, nên đến thăm. Ở góc tâm lý, giấc mơ hay đến quanh những dịp gợi nhớ như ngày Nhà giáo, họp lớp, khi đưa con đến trường lần đầu, hoặc khi chính bạn vừa làm được một điều mà ngày xưa thầy cô từng tin bạn làm được. Lòng biết ơn chưa được nói ra có cách riêng để quay lại.
Nếu thầy cô còn sống, giấc mơ có thể là lý do tốt để gọi một cuộc điện thoại hay ghé thăm. Với người già, một học trò cũ nhớ đến mình là niềm vui lớn. Nếu thầy cô đã mất, kể với con cháu về người thầy ấy, hoặc góp sức cùng bạn học làm một việc tử tế mang tên thầy cô, là cách giữ ký ức mà nhiều lớp học cũ đã làm.
Câu tự hỏi khi mơ thấy thầy cô, giáo sư
Ghi lại giấc mơ rồi trả lời những câu dưới đây:
- Người thầy trong mơ là ai: thầy cô cụ thể, hay một giáo sư không quen?
- Thầy đang dạy, đang hỏi, đang khen hay đang mắng?
- Gần đây bạn có đang học một việc mới, hoặc bị ai kiểm tra công việc không?
- Bạn có đang phải hướng dẫn, dạy dỗ người khác mà chưa tự tin?
- Có lời khuyên nào bạn đang cần mà chưa biết hỏi ai?
Nếu câu trả lời cho câu đầu là một người thầy cụ thể, hãy thử nhớ thầy dạy mình điều gì quan trọng nhất. Nhiều người nhận ra bài học ấy đúng là điều họ đang cần lúc này: kiên nhẫn, cẩn thận, dám hỏi khi không hiểu.
Câu thứ tư hay đúng với những người vừa lên chức, vừa có con đi học, vừa nhận kèm một bạn mới vào nghề. Nhận ra mình đang mơ thấy thầy vì chính mình đang làm thầy giúp hiểu cảm giác lo trong giấc mơ: đó là sự cẩn trọng của người có trách nhiệm, không phải dấu hiệu của sự kém cỏi.
Khi nào nên để ý thật
Giấc mơ về thầy cô, kể cả giấc mơ bị mắng hay bị gọi tên, phần lớn là bình thường. Nên để ý khi giấc mơ bị kiểm tra, bị chê trách lặp lại nhiều tuần, đi kèm mất ngủ, lo âu ban ngày, sợ đi làm, sợ bị đánh giá đến mức né tránh công việc. Đó là lúc nên chia sẻ với người tin cậy hoặc gặp chuyên gia tâm lý.
Với những ai từng bị thầy cô đối xử tệ, bị bạo lực học đường, giấc mơ có thể làm sống lại ký ức đau. Đây không phải điềm báo, và người mơ không có lỗi. Nếu những giấc mơ ấy làm bạn sợ hãi, ảnh hưởng đến công việc hay cách bạn nuôi dạy con, chuyên gia tâm lý có thể giúp xử lý ký ức cũ.
Với học sinh, sinh viên mơ thấy thầy cô nhiều trong mùa thi, đó là chuyện thường. Ngủ đủ, ôn bài có kế hoạch, nói chuyện với thầy cô khi gặp khó khăn thường giúp giấc mơ nhẹ đi. Nếu con em trong nhà sợ đến trường, hay gặp ác mộng về thầy cô, cha mẹ nên hỏi han nhẹ nhàng và trao đổi với nhà trường.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy thầy giáo cũ có ý nghĩa gì?
Dân gian thường hiểu là gặp quý nhân hoặc được nhắc nhở. Ở góc tâm lý, giấc mơ hay xuất hiện khi bạn đang học điều mới hoặc bị đánh giá, và tâm trí mượn hình ảnh người thầy cũ. Đôi khi giấc mơ chỉ đơn giản là nỗi nhớ một giai đoạn đi học.
Mơ mình trở thành giáo sư có phải sắp thăng tiến?
Không có cơ sở để coi giấc mơ là lời báo trước. Giấc mơ thường phản ánh mong muốn được công nhận chuyên môn, hoặc việc bạn đang phải hướng dẫn người khác. Thăng tiến thật phụ thuộc vào công việc và cơ hội ngoài đời.
Đi làm lâu rồi mà vẫn mơ bị thầy gọi lên bảng là sao?
Đây là giấc mơ lo âu rất phổ biến ở người trưởng thành. Nó ít nói về trường học, mà nói về cảm giác bị kiểm tra, bị đánh giá trong công việc hiện tại. Giấc mơ thường dày lên khi có hạn chót, buổi đánh giá hay sếp mới.
Mơ thấy thầy giáo đã mất về dặn dò thì nên làm gì?
Nhiều người coi đây là người thầy về nhắc nhở học trò, một cách hiểu văn hoá ấm áp. Ở góc tâm lý, đó là ký ức về thầy và bài học của thầy được gợi lại. Ghi lại lời dặn nếu nhớ được, và cân nhắc nó như một lời khuyên tốt.
Mơ giáo sư giảng bài mà không hiểu gì có ý nghĩa gì?
Giấc mơ thường phản ánh cảm giác bị tụt lại, quá tải thông tin hoặc đang phải học một lĩnh vực khó. Nó không đánh giá trí tuệ của bạn. Chia nhỏ việc học, hỏi người có kinh nghiệm thường giúp giảm cảm giác ấy.