Đám tang ở làng quê Việt có những âm thanh và hình ảnh rất riêng: tiếng kèn đám ma ỉ ôi từ sáng sớm, rạp bạt dựng giữa ngõ, khăn tang trắng phát cho con cháu, những vòng hoa dựng dọc tường, người đi đường dừng xe nhường lối khi đoàn đưa tang đi qua. Miền Bắc có phường kèn, miền Nam có nơi mời ban nhạc đờn ca, có nơi rải vàng mã dọc đường. Ai đã dự một lần đều nhớ không khí ấy rất lâu.
Mơ thấy đám ma, đi đưa tang không phải là tin báo sắp có tang trong nhà. Dân gian nhiều nơi đọc giấc mơ này theo lối mộng ngược, coi đám ma trong mơ là chuyện may, việc hanh thông; nơi khác lại khuyên giữ gìn sức khoẻ cho người lớn tuổi. Cả hai là cách hiểu truyền miệng, không có cơ sở để coi là lời báo trước. Tâm lý học giấc mơ nhìn đám tang như một nghi lễ của sự kết thúc và tiễn biệt: khép lại một giai đoạn, buông một điều đã qua, hay xử lý một nỗi buồn có thật.
Bài về giấc mơ thấy người chết đã có riêng trên trang, nói về người đã khuất trở về và các biến thể quanh cái chết. Ở đây chỉ bàn về nghi lễ: đám đông, tiếng kèn, khăn tang, đoàn đưa tiễn, nước mắt, và cả giấc mơ thấy đám tang của chính mình.
Vì sao tâm trí mượn đám tang
Đám tang là một trong số ít nghi lễ mà người Việt ai cũng từng chứng kiến, từ nhỏ đến lớn. Nó có trình tự rõ: báo tang, nhập quan, viếng, đưa tang, hạ huyệt, cúng ba ngày, bốn mươi chín ngày, giỗ đầu. Mỗi bước là một cách để người sống chấp nhận rằng một điều đã kết thúc. Vì quen thuộc và giàu hình ảnh, đám tang trở thành ngôn ngữ sẵn có để giấc mơ nói về những cuộc chia tay khác.
Những "cuộc chia tay khác" ấy rất đời thường: nghỉ một công việc gắn bó nhiều năm, chuyển khỏi căn nhà cũ, con cái đi học xa, một mối quan hệ kết thúc, hay đơn giản là một tuổi đã qua. Người vừa về hưu kể mơ thấy đi đưa tang mà không biết của ai. Người vừa chia tay mơ thấy mình đội khăn tang đứng trong một rạp vắng. Tâm trí không có từ nào cho cảm giác "một phần đời mình vừa khép lại", nên nó mượn nghi lễ khép lại rõ nhất.
Dĩ nhiên cũng có những giấc mơ đám tang đến từ chuyện thật: vừa dự đám tang hàng xóm, vừa xem một bản tin, vừa nghe tiếng kèn đám ma từ đầu ngõ lúc sáng sớm. Âm thanh thật lọt vào giấc ngủ là chuyện rất thường gặp. Trước khi tìm nghĩa xa, hãy hỏi gần: hôm qua mình đã nghe, đã thấy gì.
Đám tang của ai trong giấc mơ
Đám tang người lạ. Người mơ chỉ đứng xem hoặc đi theo đoàn mà không biết ai mất. Đây là biến thể nhẹ nhất, thường gắn với một sự kết thúc chưa gọi tên được trong đời mình. Dân gian theo mộng ngược đọc là chuyện may.
Đám tang người thân còn sống. Biến thể làm nhiều người hoảng nhất. Giấc mơ thường gắn với nỗi lo cho người ấy, nhất là người lớn tuổi, đang ốm, hoặc với một thay đổi lớn trong quan hệ, như con đi lấy chồng, bố mẹ chuyển vào ở với anh chị. Không có cơ sở để coi là lời báo tang.
Đám tang người đã mất từ lâu. Như được dự lại đám tang của ông, của mẹ. Hay đến gần ngày giỗ, hoặc khi nỗi buồn cũ được gợi lại bởi một mất mát mới. Có người chưa kịp dự đám tang thật vì ở xa, và giấc mơ như cho họ dự bù.
Đám tang của người không ưa. Một biến thể ít ai dám kể: dự đám tang của người mình ghét, sếp cũ, người từng làm mình đau, và trong mơ thấy nhẹ lòng. Giấc mơ không nói bạn mong người đó mất; nó nói bạn muốn khép lại ảnh hưởng của người ấy lên mình.
Đám tang của chính mình. Biến thể sâu nhất, bàn riêng ở dưới.
Đội khăn tang, khiêng quan tài, đi đưa: vai của mình trong đoàn
Trong đám tang thật, mỗi người có một vai: con cháu đội khăn, chống gậy, đi sau linh cữu; trai làng khiêng; người quen đi theo; người ngoài đứng hai bên đường. Giấc mơ cũng đặt người mơ vào một vai, và vai ấy đáng để ý.
Mơ mình đội khăn tang, đi ngay sau linh cữu thường gợi cảm giác mình là người gánh phần chính của một sự kết thúc, như người phải đứng ra lo việc nhà khi bố mẹ già, người phải tuyên bố đóng cửa một cửa hàng. Mơ mình khiêng quan tài, thấy nặng trĩu vai, gợi một gánh nặng đang mang thay người khác. Mơ mình đi cuối đoàn, đứng xa, không ai đưa khăn, gợi cảm giác bị gạt ra khỏi một chuyện chung, hoặc chưa sẵn sàng đối diện.
Một chi tiết hay gặp: đoàn đưa tang đi mãi không tới nơi, hoặc lạc đường giữa cánh đồng. Giấc mơ này thường đến khi một việc kết thúc ngoài đời kéo dài lê thê, như thủ tục ly hôn, chuyện chia nhà, một dự án mãi không đóng được. Tâm trí muốn khép lại mà con đường chưa có đích.
Khóc trong đám tang mơ, tỉnh dậy còn nước mắt
Nhiều người kể họ khóc rất to trong giấc mơ đám tang, khóc như chưa từng khóc ngoài đời, rồi tỉnh dậy thấy gối ướt. Có người ngạc nhiên vì đám tang trong mơ là của một người lạ, vậy mà nước mắt lại thật.
Ở góc tâm lý, đó thường là nỗi buồn tích tụ tìm được chỗ thoát. Người lớn, nhất là người đàn ông, người làm trụ cột trong nhà, ít khi cho phép mình khóc. Đám tang là nơi duy nhất mà văn hoá cho phép khóc to trước mặt người khác, nên tâm trí chọn đúng khung cảnh ấy để xả. Một nỗi buồn công việc, một lần thất bại, một mối quan hệ đổ vỡ có thể được khóc trong đám tang của một người không quen.
Sau giấc mơ như vậy, nhiều người thấy nhẹ hơn. Nếu thế, giấc mơ đã làm xong việc của nó. Nếu ngược lại, bạn thấy nặng nề kéo dài, hay giấc mơ khóc lặp lại nhiều đêm, có thể nỗi buồn ngoài đời lớn hơn bạn đang thừa nhận và cần được nói ra với ai đó.
Tiếng kèn, vòng hoa, mâm cơm: những chi tiết nhỏ
Nhiều người không nhớ đám tang trong mơ của ai, nhưng nhớ rất rõ một chi tiết: tiếng kèn vọng từ xa, một vòng hoa trắng đổ nghiêng, mâm cơm cúng còn nóng, đôi dép của người đã mất để ở bậc cửa. Tâm lý học giấc mơ coi những chi tiết lạc như vậy là manh mối tốt, vì tâm trí thường đặt điều quan trọng vào một hình ảnh nhỏ.
Tiếng kèn đám ma, với người lớn lên ở làng quê Bắc Bộ, gắn với những buổi sáng mùa đông nghe tiếng kèn mà biết có người trong làng vừa mất. Trong mơ, nó thường là âm thanh của nỗi buồn chung hơn là của một người cụ thể. Đôi dép ở bậc cửa, cái ghế trống ở bàn ăn là hình ảnh của sự vắng mặt, hay gặp ở người đang nhớ một người đã đi xa, không nhất thiết là đã mất.
Các vùng miền cũng khác nhau, và giấc mơ mang dấu vết vùng miền của người mơ. Có nơi đám tang có đờn ca suốt đêm, con cháu thức canh, hàng xóm đến góp tay; trong mơ của người lớn lên ở đó, đám tang có khi lại mang không khí ấm, đông vui. Điều này nhắc rằng không có một nghĩa chung cho mọi giấc mơ đám tang; khung cảnh mà bạn đã lớn lên cùng quyết định nhiều điều.
Mơ thấy đám tang của chính mình
Thấy mình nằm trong quan tài, nghe người thân khóc, hoặc đứng ngoài nhìn đám tang của chính mình như một người khách. Giấc mơ này làm nhiều người sợ, nhưng nó phổ biến hơn ta tưởng, và hầu như không liên quan đến cái chết thật.
Dân gian theo mộng ngược đọc là sống thọ, tránh được hạn. Ở góc tâm lý, đám tang của chính mình hay được hiểu là sự kết thúc của một "phiên bản" bản thân: cô sinh viên vừa thành người đi làm, người đàn ông vừa thôi làm lính, người mẹ vừa có con đầu. Con người cũ được "tiễn đi" để con người mới bước vào. Một số người còn kể họ thấy nhẹ nhõm trong giấc mơ, như vừa đặt xuống một gánh nặng.
Một biến thể khác: người mơ đứng xem đám tang của mình và để ý xem ai đến, ai khóc, ai vắng. Giấc mơ ấy chạm vào câu hỏi rất người "mình có ý nghĩa với ai". Nó hay đến khi bạn thấy cô đơn hoặc không được ghi nhận.
Cần nói rõ: nếu giấc mơ về cái chết của chính mình đi cùng với ý nghĩ muốn chết, muốn tự làm hại bản thân lúc thức, đó không phải chuyện giải mộng. Hãy nói ngay với người thân tin cậy, gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, hoặc đến cơ sở y tế gần nhất.
Trẻ em và người vừa dự đám tang thật
Trẻ con dự đám tang lần đầu, thường là đám tang ông bà, hay mơ lại những hình ảnh lạ: quan tài, tiếng kèn, người lớn khóc. Có trẻ sợ ngủ một mình, hỏi đi hỏi lại "ông đi đâu". Đây là cách trẻ tìm hiểu cái chết. Cha mẹ nên trả lời đơn giản, đúng sự thật, phù hợp tuổi, tránh những câu doạ như "ông về bắt đấy". Nếu ác mộng kéo dài nhiều tuần, nên hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Người lớn vừa lo xong một đám tang trong nhà thường mơ lại từng việc: chưa đặt đủ mâm, quên mời một người, giờ hạ huyệt bị lỡ. Đây là sự mệt mỏi và căng thẳng của người lo tang, cộng với nỗi buồn chưa kịp có chỗ. Những ngày tang lễ, người nhà thường bận đến mức không kịp khóc; nỗi buồn chờ đến khi mọi thứ xong mới hiện ra, và giấc mơ là một trong những nơi nó hiện ra.
Không cần làm thêm nghi lễ vì những giấc mơ này. Điều nên làm là nghỉ ngơi, ăn uống đủ, để người thân chia sẻ việc, và cho phép mình buồn.
Tự hỏi sau giấc mơ đám tang, và khi nào cần để ý thật
Thay vì đoán xem giấc mơ báo gì, mấy câu dưới đây giúp nhìn vào chính mình:
- Gần đây điều gì trong đời mình vừa kết thúc, hoặc sắp kết thúc?
- Trong đoàn đưa tang mình đứng ở đâu: phía trước, giữa đoàn, hay bên lề đường?
- Mình có đang mang một nỗi buồn chưa được khóc?
- Mình vừa nghe, vừa thấy, vừa dự một đám tang thật chưa?
- Cảm giác khi tỉnh dậy là sợ, buồn hay nhẹ nhõm?
Nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi ác mộng về tang lễ lặp lại nhiều tuần làm bạn sợ ngủ; khi bạn vừa mất người thân và nỗi đau không vơi sau nhiều tháng; hoặc khi có ý nghĩ tự làm hại mình. Còn với phần lớn mọi người, giấc mơ đám tang chỉ là một nghi lễ tiễn biệt mà tâm trí tự tổ chức, để ngày mới bắt đầu nhẹ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy đám ma có phải sắp có người mất?
Không. Không có cơ sở để coi giấc mơ là tin báo tang. Dân gian nhiều nơi còn đọc theo lối mộng ngược là chuyện may. Ở góc tâm lý, đám tang trong mơ thường nói về một sự kết thúc hay chia tay trong đời người mơ.
Mơ đi đưa tang người thân còn sống thì sao?
Giấc mơ thường gắn với nỗi lo cho người ấy hoặc một thay đổi lớn trong quan hệ. Nó không báo trước sinh tử. Nếu lo, một cuộc gọi hỏi thăm, một lần đưa người lớn tuổi đi khám định kỳ là cách giản dị để yên lòng.
Mơ thấy đám tang của chính mình là điềm gì?
Dân gian theo mộng ngược đọc là sống thọ. Ở góc tâm lý, giấc mơ thường nói về sự kết thúc của một giai đoạn, một phiên bản cũ của bản thân. Nếu đi kèm ý nghĩ muốn chết lúc thức, hãy nói ngay với người tin cậy và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia.
Khóc trong giấc mơ đám tang có ý nghĩa gì?
Thường là nỗi buồn tích tụ tìm được chỗ thoát, vì đám tang là nơi văn hoá cho phép khóc. Nhiều người tỉnh dậy thấy nhẹ hơn. Nếu buồn kéo dài hoặc giấc mơ khóc lặp lại nhiều đêm, hãy tìm người chia sẻ.
Có cần cúng giải sau khi mơ thấy đám ma không?
Không cần. Giấc mơ không đòi hỏi nghi lễ nào. Nếu trong nhà có người đã khuất và bạn muốn tưởng nhớ, một nén nhang hay một lần thăm mộ là đủ. Điều nên làm là tự hỏi giấc mơ đang chạm vào chuyện gì trong đời mình.