Mơ thấy bố dượng, cha ghẻ: giấc mơ của người con trong gia đình có cha kế

Một cô gái hai mươi sáu tuổi kể lại giấc mơ đã quay về nhiều lần trong mấy tháng: cô về nhà mẹ ở quê, bước vào sân thì thấy bố dượng ngồi đúng chiếc ghế gỗ mà ngày xưa bố ruột cô vẫn ngồi uống trà. Ông không làm gì sai, chỉ hỏi cô đã ăn cơm chưa. Vậy mà cô tỉnh dậy với cảm giác nghẹn ở cổ, như vừa thấy ai đó dời một món đồ trong nhà mà không hỏi mình.

Mơ thấy bố dượng, cha ghẻ hiếm khi là giấc mơ về con người cụ thể ấy tốt hay xấu. Dân gian Việt không có nhiều lời giải riêng cho hình ảnh này; những gì còn lại chủ yếu là cái bóng của truyện cổ và chữ "ghẻ" nặng nề. Tâm lý học giấc mơ đọc theo hướng khác: giấc mơ về bố dượng thường nói về chỗ đứng trong một gia đình đã đổi hình dạng, về lòng thương chia làm hai ngả, và về câu hỏi "mình có còn là người trong nhà không".

Bài này đi qua những giấc mơ thường gặp nhất, từ bố dượng hiền lành, nghiêm khắc, đến mơ mẹ đi bước nữa, mơ bố dượng đã mất, và cả giấc mơ của chính người đàn ông đang làm cha kế. Những gì viết ở đây là gợi ý để tự soi, không phải lời phán về người thật ngoài đời.

Chiếc ghế của bố: vì sao giấc mơ về bố dượng hay xoay quanh chỗ ngồi

Giấc mơ kể ở đầu bài có một chi tiết rất hay gặp: bố dượng xuất hiện ở đúng vị trí từng thuộc về người khác. Có người mơ ông nằm trên chiếc võng của bố, đi chiếc xe máy cũ của bố, đứng ở đầu mâm trong ngày giỗ. Tâm trí không chọn những chi tiết ấy ngẫu nhiên. Nó lấy đồ vật để nói về vị trí, vì vị trí trong gia đình là thứ khó gọi tên nhất.

Các nhà trị liệu gia đình hay nhắc đến cảm giác lòng trung thành bị chia đôi ở những đứa con có cha mẹ tái hôn: thương bố dượng thì sợ phụ bố ruột, gần mẹ thì sợ thành người ngoài với gia đình mới. Cảm giác này không cần ai gây ra; nó tự sinh từ hoàn cảnh. Ban ngày người ta lờ nó đi để sống cho êm, ban đêm nó tìm đường vào giấc mơ.

Vì vậy, cảm giác nghẹn khi thấy bố dượng ngồi ghế của bố không có nghĩa bạn ghét ông. Nhiều khi nó chỉ có nghĩa bạn vẫn đang giữ một góc cho bố ruột, dù bố đã mất, đã đi xa hay đã có gia đình khác. Thuyết liên tục trong nghiên cứu giấc mơ, do Domhoff và các cộng sự phát triển, nhận thấy giấc mơ thường mang theo những mối bận tâm có thật của người mơ. Bận tâm ở đây là chuyện chỗ đứng, không phải chuyện một người đàn ông cụ thể.

Chữ "cha ghẻ" và cái bóng của truyện cổ

Kho truyện cổ và ca dao Việt nói nhiều về dì ghẻ hơn cha ghẻ. Câu "Mấy đời bánh đúc có xương, mấy đời dì ghẻ mà thương con chồng" ai cũng thuộc, còn hình ảnh người cha kế thì mờ hơn. Có lẽ vì ngày xưa người vợ goá đi bước nữa thường phải để con lại bên nội, nên chuyện con riêng của vợ sống chung với cha kế ít được kể thành truyện.

Dù vậy, chữ "ghẻ" vẫn mang theo sự nghi ngờ có sẵn: người ngoài, người lạnh nhạt, người chia của. Trẻ con nghe chữ ấy từ hàng xóm, từ câu trêu "bố mày là bố ghẻ", rồi mang theo vào giấc mơ. Không ít người kể trong mơ họ thấy bố dượng đuổi mình ra khỏi nhà, trong khi ngoài đời ông chưa từng nói nặng một câu. Cái tâm trí đang sợ ở đây là hình ảnh trong truyện, không phải con người thật.

Dân gian ở một số vùng có cách hiểu giản dị: mơ thấy cha kế vui vẻ là nhà yên, mơ thấy cãi nhau là nên giữ hoà khí. Đây là lời truyền miệng mang tính nhắc nhở hơn là báo trước, và không có cơ sở để coi là điềm. Điều đáng giữ lại từ góc văn hoá là ý tách người thật ra khỏi khuôn mẫu: nhiều gia đình có cha kế thương con riêng của vợ như con đẻ, và họ cũng đáng được nhìn bằng con mắt không định kiến, kể cả trong giấc mơ của chính con mình.

Bố dượng trong mơ: hiền, nghiêm, xa lạ hay thân thiết

Bố dượng hiền, chăm sóc mình như con ruột. Người mơ thường tỉnh dậy với cảm giác lẫn lộn: ấm áp xen chút áy náy. Giấc mơ hay đến khi ngoài đời bạn vừa nhận một sự giúp đỡ của ông, như ông chở đi khám, ông góp tiền lúc bạn khó. Nó là cách tâm trí ghi nhận một mối quan hệ đang thành hình.

Bố dượng nghiêm khắc, mắng mình trước mặt mẹ. Thường gắn với cảm giác bị đánh giá mà không có quyền đáp lại. Bạn có thể đang ở một nơi khác, như chỗ làm, nơi có người nắm quyền với mình mà mình không chọn. Giấc mơ mượn hình bố dượng vì đó là "người có quyền mà không phải ruột thịt" quen nhất trong ký ức.

Bố dượng là người lạ, mặt mờ, đứng ở cửa. Hay gặp ở người con mới có cha kế trong một hai năm đầu. Tâm trí chưa có đủ ký ức chung với người ấy để vẽ khuôn mặt, nên ông hiện ra như một bóng người. Khi hai bên có thêm kỷ niệm, giấc mơ thường rõ nét dần.

Cãi nhau to với bố dượng. Nhiều khi là những câu bạn chưa bao giờ dám nói ngoài đời. Cãi nhau trong mơ không có nghĩa sắp có xung đột thật; nó là chỗ xả bớt những điều dồn nén. Nếu sau giấc mơ bạn thấy nhẹ đi, có thể giấc mơ đã làm xong việc của nó.

Bố dượng và bố ruột cùng xuất hiện. Một giấc mơ khá đặc trưng: hai người ngồi chung mâm, hoặc đứng hai bên đường bạn đi. Cảm xúc đi kèm cho biết nhiều điều. Bạn yên lòng thì có thể bạn đã dần chấp nhận cả hai; bạn hoảng hốt chọn bên thì câu hỏi lòng trung thành vẫn còn mở.

Bố dượng đã mất về thăm. Nhiều người bất ngờ khi thấy mình nhớ bố dượng sau khi ông mất, nhất là khi lúc ông còn sống hai bên có khoảng cách. Giấc mơ có ông trở về hay đến gần ngày giỗ, và nhiều gia đình coi đó là người khuất về thăm con cháu, một niềm tin văn hoá ấm áp. Ở góc tâm lý, đó là nỗi tiếc những điều chưa kịp nói.

Một giấc mơ, ba người mơ khác nhau

Cùng hình ảnh "bố dượng bước vào nhà", nghĩa của giấc mơ đổi hẳn theo người mơ. Đặt ba trường hợp cạnh nhau sẽ thấy rõ vì sao không thể dùng một câu giải chung cho mọi người.

Đứa trẻ đang lớn

Trẻ từ sáu đến mười hai tuổi có cha kế thường mơ những cảnh rất cụ thể: bố dượng ngồi vào chỗ của mình trên xe, mẹ bế em bé mới sinh và quay lưng. Đây là nỗi sợ mất mẹ, không hẳn là nỗi sợ người đàn ông. Cha mẹ nghe con kể không nên vội bảo "con nghĩ lung tung", cũng không nên hỏi dồn. Một câu "mẹ vẫn ở đây với con" và vài buổi tối mẹ con có thời gian riêng thường giúp nhiều hơn mọi lời giải thích.

Người con đã trưởng thành

Người đã ra ở riêng mà mẹ mới đi bước nữa lại hay mơ về chuyện nhà cửa, tài sản, ai lo cho mẹ lúc già. Giấc mơ có bố dượng chuyển đồ vào nhà mẹ, đổi màu cổng, chặt cây trong vườn. Những hình ảnh ấy chạm tới nỗi lo "nhà mẹ còn là nhà mình không". Nỗi lo này nên được nói ra một cách bình tĩnh với mẹ, thay vì để nó thành giấc mơ lặp lại.

Người đàn ông đang làm cha kế

Chính người bố dượng cũng mơ. Họ hay kể giấc mơ đứng ngoài một tấm ảnh gia đình, hoặc gọi con riêng của vợ mà đứa trẻ không quay lại. Đây là giấc mơ của người đang cố gắng mà chưa chắc mình được nhận. Nó nói về mong muốn được chấp nhận, một cảm xúc bình thường mà ít người đàn ông chịu nói ra.

Khi giấc mơ chạm vào điều không ổn ngoài đời

Phần lớn giấc mơ về bố dượng là chuyện của cảm xúc và vị trí. Nhưng có những trường hợp giấc mơ lặp lại vì ngoài đời có chuyện thật sự không an toàn. Nếu một đứa trẻ thường xuyên mơ thấy bị bố dượng đánh, bị đuổi, bị đụng chạm khiến em sợ, đồng thời ban ngày em sợ ở nhà một mình với người đó, người lớn cần để ý thật kỹ đến đời sống thật của em, không chỉ đến giấc mơ.

Trẻ em và người lớn bị bạo lực trong gia đình cần được tìm đến người tin cậy: ông bà, thầy cô, chính quyền nơi ở, hoặc Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Đây không phải chuyện giải mộng, và cũng không nên vì một giấc mơ mà kết tội một người. Cách đúng là quan sát, lắng nghe, hỏi han nhẹ nhàng và tìm chuyên gia khi có dấu hiệu thật.

Ở phía ngược lại, đừng để giấc mơ làm hỏng một mối quan hệ đang tốt. Một người con mơ thấy bố dượng xấu xa rồi đối xử lạnh nhạt với ông ngoài đời là đã để khuôn mẫu truyện cổ thắng người thật. Giấc mơ chỉ đáng được tin như một tấm gương phản chiếu nỗi lo của chính mình.

Câu tự hỏi sau khi mơ thấy bố dượng

• Trong mơ, bố dượng đang ở chỗ nào trong nhà, và chỗ ấy từng thuộc về ai?
• Mẹ có mặt trong giấc mơ không, mẹ đứng gần ai hơn?
• Cảm xúc khi tỉnh dậy là sợ, giận, buồn hay áy náy?
• Gần đây gia đình có thay đổi gì: em bé mới, chuyển nhà, chia đất, ai đó ốm?
• Có câu nào bạn muốn nói với bố dượng, hoặc với mẹ, mà chưa nói?
• Nếu bố ruột còn sống, giấc mơ có nhắc đến bố không?

Câu thứ ba thường mở ra nhiều nhất. Sợ hãi gợi ý chuyện an toàn hoặc chỗ đứng; giận dữ gợi ý ranh giới bị chạm; áy náy gợi ý bạn đang dần thương ông mà thấy có lỗi với người khác. Không cảm xúc nào là sai, và nhận ra nó đã là bước đầu để sống nhẹ hơn trong một gia đình có cấu trúc mới.

Tra nhanh: các giấc mơ về bố dượng hay gặp

Bảng chỉ là điểm xuất phát. Chi tiết riêng của giấc mơ bạn, như căn nhà nào, ai đứng cạnh, bạn nói câu gì, quan trọng hơn mọi dòng trong bảng.

Câu hỏi thường gặp

Mơ thấy bố dượng đối xử tốt với mình có ý nghĩa gì?

Dân gian thường hiểu là gia đình êm ấm. Ở góc tâm lý, giấc mơ hay đến khi bạn vừa nhận sự quan tâm của ông ngoài đời, hoặc khi bạn đang dần chấp nhận gia đình mới. Cảm giác áy náy đi kèm là bình thường, nhất là khi bạn vẫn thương bố ruột.

Mơ thấy mẹ lấy chồng khác trong khi mẹ chưa tái hôn là sao?

Thường là nỗi lo về mẹ: sợ mẹ cô đơn, sợ mẹ có cuộc sống riêng mà mình không còn ở trung tâm, hay lo chuyện tuổi già của mẹ. Không có cơ sở để coi đây là lời báo trước mẹ sẽ tái hôn.

Mơ cãi nhau với cha ghẻ có phải sắp có chuyện không?

Không. Cãi nhau trong mơ thường là nơi xả những điều dồn nén mà ngoài đời bạn chưa nói. Nếu giấc mơ lặp lại, có thể đã đến lúc tìm một dịp bình tĩnh để nói chuyện với mẹ hoặc với chính ông về điều làm bạn khó chịu.

Bố dượng đã mất hiện về trong mơ thì nên làm gì?

Nhiều gia đình coi đây là người khuất về thăm. Nếu muốn tưởng nhớ, một nén nhang ngày giỗ hay một lần ghé thăm mộ là đủ, không cần làm lễ tốn kém. Ở góc tâm lý, giấc mơ hay mang nỗi tiếc những điều chưa kịp nói khi ông còn sống.

Con nhỏ hay kể mơ thấy bố dượng đánh thì sao?

Hãy nghe con kể bình tĩnh, không gạt đi và không hỏi dồn. Quan sát đời sống thật của con: con có sợ ở nhà một mình với người đó không, có vết thương lạ, có thay đổi tính nết không. Có dấu hiệu bất thường thì tìm đến thầy cô, chuyên gia hoặc Tổng đài bảo vệ trẻ em 111.