Ông bà có câu "Mật ngọt thì chết ruồi", lại có câu "Nói ngọt lọt đến xương". Hai câu đặt cạnh nhau cho thấy cái nhìn rất hai mặt của người Việt về lời ngọt: vừa e dè lời đường mật, vừa biết lời êm tai mở được nhiều cánh cửa. Kẻ nịnh bị chê, mà người không biết "nói khéo" cũng bị cho là vụng.
Mơ thấy mình nịnh bợ người khác thường nói về chỗ đứng và sự an toàn: bạn đang cần một người có quyền với mình chấp nhận mình, và giấc mơ phóng đại nỗi cần ấy thành hình ảnh khúm núm. Đa số người mơ tỉnh dậy thấy xấu hổ, vì ngoài đời họ chưa từng cư xử như thế. Dân gian có lời truyền miệng rằng mơ mình nịnh là sắp phải nhờ vả người khác; có người lại đọc theo mộng ngược là sắp được người khác cần đến. Đó là những cách hiểu không có cơ sở để coi là điềm.
Bài viết đi qua những giấc mơ hay gặp: nịnh sếp, nịnh người mình không ưa, được người khác nịnh, bị vạch mặt là kẻ nịnh, và lý do giấc mơ hay làm ta làm những điều ta không bao giờ làm khi thức.
Khen, nói khéo và nịnh: ranh giới trong đời thật
Trong đời sống hằng ngày, ranh giới giữa khen thật lòng, nói khéo và nịnh bợ khá mỏng. Khen đồng nghiệp làm tốt là tử tế; mời sếp chén trà là lễ phép; nhưng khen lấy được, khen điều mình không tin, chiều theo ý người trên chỉ vì sợ hay vì lợi, thì người ta gọi là nịnh. Cái khó là ai cũng từng đứng gần ranh giới ấy: im lặng khi sếp nói sai, cười khi một câu đùa không buồn cười, đồng ý cho xong chuyện.
Giấc mơ thường lấy những khoảnh khắc nhỏ ấy và phóng to lên. Một lần bạn gật đầu dù không đồng ý trong cuộc họp có thể trở thành giấc mơ bạn quỳ xuống rót nước cho sếp. Một lần bạn khen món ăn của mẹ chồng dù không thích có thể trở thành giấc mơ bạn nói không ngừng những lời đường mật. Sự phóng đại là cách tâm trí làm rõ một cảm giác mờ nhạt ban ngày.
Vì thế, giấc mơ nịnh bợ thường không tố cáo bạn là kẻ nịnh. Nó cho thấy bạn đang để ý đến những lúc mình không được là mình, và một phần trong bạn không thoải mái với điều đó.
Ai là người được mình nịnh trong mơ
Sếp, cấp trên. Phổ biến nhất. Hay đến trong mùa đánh giá cuối năm, trước đợt xét tăng lương, khi công ty cắt giảm nhân sự hoặc khi có sếp mới. Giấc mơ phản ánh cảm giác vị trí của mình phụ thuộc vào thiện cảm của một người.
Bố mẹ chồng, bố mẹ vợ. Con dâu, con rể mới hay mơ mình lấy lòng nhà bên kia bằng những cách rất quá. Giấc mơ nói về mong muốn được chấp nhận, không nói bạn giả dối.
Thầy cô, người chấm điểm. Học sinh, sinh viên, người đang làm luận văn có thể mơ nịnh thầy. Đây là nỗi lo bị đánh giá, gần với giấc mơ đi thi.
Người giàu có, người có thế lực. Giấc mơ hay đến khi bạn đang cần một sự giúp đỡ về tiền bạc, quan hệ, và ngại phải nhờ. Cảm giác hạ mình trong mơ là nỗi ngại ấy được phóng to.
Người mình ghét. Biến thể làm người mơ khó chịu nhất: khen nịnh chính người mình không ưa. Thường gắn với hoàn cảnh phải hợp tác với người ấy ngoài đời, như chung dự án, chung họ hàng, và bạn đang phải nén cảm xúc thật.
Vì sao trong mơ ta làm điều ta không bao giờ làm
Nhiều người thắc mắc vì sao trong mơ mình có thể nịnh bợ, nói dối, cư xử kỳ lạ đến vậy. Một phần lời giải nằm ở cách não hoạt động khi mơ. Các nghiên cứu hình ảnh não trong giấc ngủ REM cho thấy một số vùng ở thuỳ trán, liên quan đến tự kiểm soát và đánh giá hành vi của bản thân, hoạt động yếu hơn so với lúc thức, trong khi các vùng liên quan đến cảm xúc lại hoạt động mạnh. Vì thế giấc mơ ít "kiểm duyệt" hơn, cảm xúc được diễn ra trần trụi hơn.
Điều này giải thích vì sao trong mơ ta khúm núm quá mức, khóc to, cãi lại sếp, làm những việc mà phần tự kiểm soát ban ngày luôn giữ lại. Nó cũng giải thích vì sao khi tỉnh dậy, phần tự đánh giá hoạt động trở lại và ta thấy xấu hổ về chính giấc mơ của mình.
Cảm giác xấu hổ sau giấc mơ vì thế là một dấu hiệu tốt: nó cho thấy giá trị của bạn vẫn còn nguyên. Người thật sự sống bằng nịnh bợ thường không thấy gì khó chịu khi mơ thấy mình nịnh.
Được người khác nịnh trong mơ
Một hướng ngược lại: mơ có người xun xoe, khen mình hết lời, mang quà đến biếu. Có người thấy thích thú, có người thấy bất an, nghi ngờ. Dân gian hay khuyên coi chừng người ngọt ngào quá, đúng tinh thần câu "mật ngọt thì chết ruồi".
Ở góc tâm lý, giấc mơ được nịnh có thể mang hai nghĩa. Nếu bạn thấy thích, đó có thể là mong muốn được ghi nhận, được coi trọng, nhất là khi ngoài đời công sức của bạn chưa được thấy. Nếu bạn thấy bất an, có thể bạn đang nghi ngờ thiện ý của ai đó quanh mình, hoặc vừa nhận một lời khen mà cảm thấy không xứng.
Người vừa lên vị trí quản lý hay mơ giấc mơ này, vì vị trí mới thật sự kéo theo những lời khen dễ dãi hơn. Giấc mơ nhắc một kỹ năng quan trọng của người có quyền: phân biệt lời khen thật với lời nịnh, và giữ quanh mình những người dám nói thẳng.
Bị vạch mặt là kẻ nịnh
Một số người mơ đến đoạn cao trào: đang nịnh thì mọi người quay lại nhìn, có người nói to "đồ nịnh hót", cả phòng cười. Người mơ tỉnh dậy với khuôn mặt nóng bừng như vừa bị bắt quả tang thật.
Giấc mơ này gần với giấc mơ bị lột trần trước đám đông: nỗi sợ bị người khác nhìn thấu điều mình giấu. Nó hay đến ở người đang phải đóng vai ở nơi làm việc, như luôn tươi cười dù mệt, luôn đồng ý dù không muốn, và sợ một ngày vai diễn ấy sụp đổ.
Đôi khi giấc mơ còn nói về người khác. Bạn có thể đang khó chịu với một đồng nghiệp hay nịnh sếp, và tâm trí đặt chính bạn vào vai ấy để bạn trải nghiệm cảm giác bị chê. Cách đọc nào đúng phụ thuộc vào đời sống thật của bạn; câu hỏi "dạo này mình có đang phải đóng vai không" thường giúp phân biệt.
Quà cáp, lễ Tết và giấc mơ của người làm công
Ở nhiều nơi làm việc, chuyện biếu quà Tết, mời cơm, hỏi thăm gia đình cấp trên vừa là phép lịch sự vừa là chuyện khó nói. Người làm công không biết mức nào là vừa: không biếu sợ bị coi là vô tâm, biếu thì sợ bị coi là nịnh. Những băn khoăn ấy dồn lại vào tháng Chạp, và giấc mơ nịnh bợ vì thế hay đến đúng mùa này.
Trong mơ, chuyện biếu quà thường bị phóng đại: mình xách cả một giỏ quà đứng chờ ngoài cổng nhà sếp, người trong nhà nhìn mình từ cửa sổ; hoặc mình đến nơi thì đã có cả hàng dài đồng nghiệp xếp hàng. Giấc mơ nói về sự bất an quanh một nếp ứng xử không có quy tắc rõ ràng, hơn là về tính cách của bạn.
Nếu băn khoăn này làm bạn mất ngủ, một cách giản dị là hỏi người có kinh nghiệm trong cơ quan về nếp chung, và chọn cách ứng xử mình thấy đàng hoàng nhất. Những gì vượt quá phép lịch sự thông thường, như quà có giá trị lớn để đổi lấy lợi ích, không chỉ là chuyện nịnh mà còn có thể vi phạm quy định nơi làm việc.
Trẻ em và học sinh mơ lấy lòng người lớn
Trẻ con cũng có giấc mơ kiểu này, dù chúng không gọi tên là nịnh. Một em học sinh mơ mình mang quà cho cô giáo để được ngồi bàn đầu, mơ mình làm hết bài tập cho bạn lớp trưởng để được chơi chung. Đứa trẻ trong gia đình hay bị so sánh có thể mơ mình cố làm mọi cách để bố mẹ khen.
Những giấc mơ ấy cho thấy nhu cầu được chấp nhận rất mạnh ở trẻ, và đôi khi là áp lực từ môi trường học. Cha mẹ nghe con kể không nên cười, cũng không nên mắng "sao con lại đi nịnh". Có thể hỏi con thấy thế nào ở lớp, có bạn nào làm con buồn không, có điều gì con sợ cô giáo không hài lòng.
Điều giúp trẻ nhiều nhất là cảm giác được yêu thương không điều kiện ở nhà: không phải đạt điểm cao mới được khen, không phải ngoan mới được ôm. Trẻ có chỗ dựa ấy thường ít phải "lấy lòng" ai ở ngoài.
Tra nhanh các giấc mơ về nịnh bợ
| Giấc mơ | Lối hiểu truyền miệng | Gợi ý tự soi |
|---|---|---|
| Mình nịnh sếp | Sắp phải nhờ vả | Vị trí của mình phụ thuộc vào thiện cảm của ai? |
| Mình nịnh bố mẹ chồng, bố mẹ vợ | Nhắc giữ hoà khí | Mong được nhà bên kia chấp nhận |
| Mình khen nịnh người mình ghét | Ít có lời giải | Đang phải nén cảm xúc thật để hợp tác |
| Được người khác nịnh | Coi chừng lời ngọt | Mong được ghi nhận, hoặc nghi thiện ý của ai đó |
| Bị vạch mặt là kẻ nịnh | Ít có lời giải | Sợ vai diễn ở nơi làm việc sụp đổ |
| Thấy người khác nịnh bợ | Có kẻ tiểu nhân | Đang khó chịu với ai đó hay lấy lòng người trên |
Nếu giấc mơ về nịnh bợ lặp lại kèm cảm giác ngột ngạt, mất ngủ vì công việc, phải liên tục làm hài lòng người khác đến kiệt sức, có thể đã đến lúc nhìn lại môi trường làm việc hoặc nói chuyện với một chuyên gia tâm lý về chuyện đặt ranh giới. Giữ được sự tử tế mà không đánh mất mình là một kỹ năng học được.
Một câu tự hỏi giúp khép lại giấc mơ: lần gần nhất mình nói "không" với người có quyền với mình là khi nào, và cảm giác lúc ấy ra sao?
Mấy câu tự hỏi sau giấc mơ nịnh bợ
Giấc mơ nịnh bợ dễ làm người ta tự trách. Thay vì tự trách, có thể hỏi:
- Người được mình nịnh trong mơ có quyền gì với mình ngoài đời?
- Gần đây mình có gật đầu, im lặng, cười cho qua ở đâu trong khi không đồng ý?
- Mình đang cần ai chấp nhận, ghi nhận hay giúp đỡ?
- Cảm giác khi tỉnh dậy là xấu hổ, mệt mỏi hay nhẹ nhõm?
- Có ai quanh mình mà mình từng chê là nịnh, và giấc mơ có đặt mình vào chỗ người ấy không?
- Nếu không phải lấy lòng ai, mình muốn nói điều gì?
Câu cuối là câu quan trọng nhất. Điều bạn muốn nói mà chưa nói thường chính là thứ giấc mơ đang đổi hình thành lời nịnh. Không cần nói ngay, nhưng biết nó tồn tại đã giúp bạn bớt thấy mình giả dối, và chọn được lúc thích hợp để lên tiếng một cách tử tế.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy mình nịnh bợ người khác có phải mình là người giả dối?
Không. Giấc mơ thường phóng to những khoảnh khắc nhỏ ban ngày khi bạn không được là mình, như gật đầu dù không đồng ý. Cảm giác xấu hổ khi tỉnh dậy cho thấy giá trị của bạn vẫn còn nguyên.
Mơ nịnh sếp có ý nghĩa gì?
Thường gắn với cảm giác vị trí của mình phụ thuộc vào thiện cảm của cấp trên, nhất là mùa đánh giá, xét tăng lương, có sếp mới hay công ty cắt giảm. Giấc mơ không báo trước chuyện thăng giáng.
Mơ được người khác nịnh là tốt hay xấu?
Không tốt không xấu. Nếu thấy thích, có thể bạn mong được ghi nhận. Nếu thấy bất an, có thể bạn đang nghi thiện ý của ai đó. Dân gian khuyên coi chừng lời ngọt, theo tinh thần câu "mật ngọt thì chết ruồi".
Vì sao trong mơ mình làm những điều không bao giờ làm khi thức?
Khi mơ trong giấc ngủ REM, một số vùng não liên quan đến tự kiểm soát hoạt động yếu hơn, còn vùng cảm xúc hoạt động mạnh. Vì vậy giấc mơ ít kiểm duyệt, cảm xúc được diễn ra trần trụi hơn lúc thức.
Mơ khen nịnh người mình ghét là sao?
Thường gắn với hoàn cảnh phải hợp tác với người ấy ngoài đời và nén cảm xúc thật. Giấc mơ cho thấy sự mệt mỏi của việc nén ấy. Tìm cách giữ khoảng cách lịch sự hoặc nói thẳng điều cần nói có thể giúp nhẹ lòng.