Mơ thấy cầu vồng, theo lối hiểu phổ thông, gần như luôn được xếp vào nhóm giấc mơ đẹp: cầu vồng hiện ra sau mưa nên gắn với hy vọng, sự hoà giải, điều tốt đẹp đến sau khó khăn. Cầu vồng đôi được coi là niềm vui nhân đôi; cầu vồng tan biến hay cụt một nửa thì bị đọc là niềm vui ngắn ngủi. Đây là cách hiểu văn hoá, không có cơ sở để coi là lời báo trước.
Tâm lý học thì chú ý tới hai điều. Thứ nhất, cầu vồng là hình ảnh của sự chuyển tiếp — từ mưa sang nắng, từ u ám sang sáng sủa — nên hay xuất hiện khi người mơ vừa qua hoặc đang mong qua một giai đoạn khó. Thứ hai, cầu vồng là giấc mơ "đầy màu", và câu hỏi giấc mơ có màu hay không cũng là đề tài nghiên cứu thú vị: không phải ai cũng nhớ được màu trong giấc mơ của mình.
Bài này giải thích cầu vồng thật hình thành ra sao, cầu vồng trong văn hoá Việt và thế giới, bảng các biến thể giấc mơ, câu chuyện về giấc mơ có màu và giấc mơ đen trắng, rồi tới những câu tự hỏi giúp bạn đọc giấc mơ của mình.
Cầu vồng thật: ánh nắng, giọt nước và vị trí của người nhìn
Cầu vồng xuất hiện khi ánh nắng chiếu vào vô số giọt nước lơ lửng trong không khí. Mỗi giọt nước khúc xạ, phản xạ bên trong rồi khúc xạ lần nữa, tách ánh sáng trắng thành dải màu từ đỏ đến tím. Muốn thấy cầu vồng, mặt trời phải ở sau lưng người nhìn, và cung cầu vồng luôn nằm ở một góc khoảng bốn mươi hai độ so với hướng ngược mặt trời. Vì thế mỗi người thực ra thấy một cầu vồng "của riêng mình", hai người đứng cạnh nhau nhìn những giọt nước khác nhau.
Cầu vồng đôi là khi ánh sáng phản xạ hai lần trong giọt nước, tạo một cung thứ hai mờ hơn, nằm ngoài, với thứ tự màu đảo ngược. Cầu vồng thường thấy vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn sau cơn mưa, khi mặt trời còn thấp, cũng có thể thấy ở thác nước, vòi phun.
Những chi tiết này hay vô tình đi vào giấc mơ: cầu vồng xuất hiện sau lưng một cơn mưa, cầu vồng mà chỉ mình thấy còn người bên cạnh không thấy, cầu vồng không bao giờ đi tới được chân. Hiểu chúng giúp ta nhận ra giấc mơ đang dùng một hình ảnh có thật, không phải một điềm lạ.
Cầu vồng trong văn hoá: từ ca dao Việt đến thần thoại thế giới
Người Việt xưa gọi cầu vồng là "mống" và dùng nó để đoán thời tiết; câu "mống đông vồng tây, chẳng mưa dây cũng bão giật" là một ví dụ của kinh nghiệm nhà nông về cầu vồng và gió mưa. Với nhiều người lớn lên ở nông thôn, cầu vồng gắn với những buổi chiều sau mưa, trẻ con ùa ra đồng, ruộng nước lấp lánh.
Trong thần thoại Hy Lạp, nữ thần Iris là hiện thân của cầu vồng, sứ giả nối trời với đất. Thần thoại Bắc Âu có cây cầu cầu vồng Bifröst nối thế giới loài người với cõi của các vị thần. Ở nhiều nơi, cầu vồng được xem như lời hứa, lời nối kết, cây cầu giữa hai thế giới.
Trong đời sống hiện đại, câu nói "sau cơn mưa trời lại sáng" và hình ảnh cầu vồng đã thành biểu tượng phổ biến của hy vọng. Khi bạn mơ thấy cầu vồng, giấc mơ gần như chắc chắn mang theo một phần tầng nghĩa này, vì bạn đã gặp nó hàng trăm lần trong lời hát, tấm thiệp, bài đăng.
Các biến thể giấc mơ cầu vồng
Bảng sau tóm các tình huống được kể nhiều. Cột dân gian chỉ là lối hiểu phổ thông, không có giá trị tiên đoán; cột tâm lý gợi ý câu hỏi để bạn tự đối chiếu:
| Tình huống trong mơ | Dân gian thường hiểu | Góc tâm lý gợi ý |
|---|---|---|
| Cầu vồng hiện ra sau cơn mưa lớn | Khó khăn qua, việc sáng ra | Bạn vừa qua hoặc đang mong qua một giai đoạn nặng nề |
| Cầu vồng đôi | Niềm vui nhân đôi | Cảm giác được bù đắp, được nhiều hơn mong đợi |
| Đi trên cầu vồng | Việc khó mà thành, gặp may | Muốn vượt qua giới hạn, nối hai thế giới: hai công việc, hai nơi ở |
| Cầu vồng tan biến khi đang ngắm | Vui ngắn ngủi | Sợ điều tốt đẹp không kéo dài |
| Đuổi theo chân cầu vồng không tới | Mong cầu chưa đạt | Một mục tiêu luôn ở xa dù mình cố gắng |
| Cầu vồng ban đêm, cầu vồng xám | Chuyện lạ, hiếm gặp | Hy vọng xen lẫn nghi ngờ; cảm xúc lẫn lộn |
| Ngắm cầu vồng cùng người thân | Gia đình hoà thuận | Mong sự hoà giải, gắn kết sau một lần va chạm |
Nhìn tổng thể, cầu vồng là một trong số ít hình ảnh mà cả dân gian lẫn tâm lý học đều đọc theo hướng tích cực. Biến thể đáng suy nghĩ nhất là cầu vồng tan biến và chân cầu vồng không bao giờ tới, vì chúng nói về nỗi sợ mất điều tốt hoặc cảm giác đuổi theo mãi một mục tiêu.
Giấc mơ có màu hay đen trắng: nghiên cứu nói gì
Nếu hỏi người trưởng thành ngày nay, phần lớn sẽ nói họ mơ có màu, dù nhiều người không chắc chắn vì màu sắc phai rất nhanh khi tỉnh. Điều thú vị là vào khoảng giữa thế kỷ hai mươi, nhiều khảo sát ở Mỹ lại ghi nhận phần đông người được hỏi nói họ mơ đen trắng.
Một nghiên cứu nhỏ của Eva Murzyn tại Đại học Dundee, Scotland, công bố năm 2008, so sánh người trẻ và người lớn tuổi, cho thấy những người lớn lên với tivi đen trắng kể nhiều giấc mơ đen trắng hơn hẳn người lớn lên với tivi màu. Nhà triết học Eric Schwitzgebel trước đó cũng đặt câu hỏi liệu báo cáo về màu trong mơ có bị ảnh hưởng bởi phương tiện truyền thông của từng thời. Đây là những kết quả gợi mở, chưa phải kết luận chắc chắn.
Bài học thực tế cho người mơ: việc bạn nhớ hay không nhớ màu trong giấc mơ đều bình thường. Khi một giấc mơ như cầu vồng nổi bật vì màu sắc, có lẽ cảm xúc đi kèm đủ mạnh để màu sắc được "ghi" lại. Ghi chú lại ngay khi tỉnh giúp giữ được nhiều chi tiết màu hơn.
Giấc mơ đẹp cũng đáng được ghi lại
Khi tra cứu giấc mơ, người ta thường chỉ tra những giấc mơ đáng sợ. Điều này không lạ: các nghiên cứu mã hoá nội dung giấc mơ theo hệ của Calvin Hall và Robert Van de Castle (1966) ghi nhận cảm xúc tiêu cực như lo lắng, sợ hãi, bực bội xuất hiện trong báo cáo giấc mơ nhiều hơn cảm xúc tích cực. Giấc mơ đáng sợ dễ nhớ hơn, dễ kể hơn, nên càng trông có vẻ chiếm phần lớn.
Vì thế một giấc mơ cầu vồng, một giấc mơ bình yên, là thứ đáng giữ lại. Ghi nó vào sổ cùng hoàn cảnh hôm đó — mình vừa làm gì, vừa gặp ai, đang mong gì — giúp bạn nhận ra những điều thật sự nuôi dưỡng tinh thần mình. Nhiều người khi đọc lại sổ giấc mơ mới thấy giấc mơ đẹp hay xuất hiện sau những ngày được ở cạnh người thân, được ra ngoài trời, được nghỉ ngơi.
Giấc mơ đẹp cũng không cần được "giải" thành điềm. Không cần chờ một vận may đến sau giấc mơ cầu vồng; chỉ cần nhận ra rằng tâm trí mình vẫn có khả năng tạo ra những hình ảnh sáng sủa, kể cả trong giai đoạn khó.
Khi một màu trong cầu vồng nổi bật hơn cả
Đỏ, cam nổi bật. Cầu vồng mà bạn chỉ nhớ dải đỏ cam thường gắn với năng lượng, nhiệt tình, cũng có khi là sự nóng nảy. Đọc cùng bài về màu đỏ để thấy bối cảnh quan trọng thế nào.
Xanh lá, xanh dương nổi bật. Thường gợi sự yên ổn, thư thái, trời quang. Nhiều người mơ cầu vồng nghiêng sắc xanh sau một thời gian căng thẳng vừa qua.
Tím nổi bật. Mang chút mơ màng, hoài niệm, có khi buồn nhẹ. Cầu vồng mà mép tím đậm như hoàng hôn thường gắn với cảm giác kết thúc một ngày, một giai đoạn.
Mọi màu đều nhạt, gần như trắng. Cầu vồng nhạt màu, gần như sương mù, có thể phản ánh hy vọng còn mơ hồ, chưa rõ hình dạng. Đây không phải điềm xấu; đó là cảm giác "có lẽ sẽ ổn, nhưng chưa biết thế nào".
Câu tự hỏi khi tỉnh dậy sau giấc mơ cầu vồng
Viết nhanh câu trả lời khi màu sắc còn rõ trong đầu:
- Trước khi cầu vồng hiện ra, trong mơ có cơn mưa, cơn bão, hay chuyện gì nặng nề không?
- Đời mình đang ở "cơn mưa" hay đã tới lúc "trời lại sáng"?
- Mình ngắm cầu vồng một mình hay cùng ai? Người đó có ý nghĩa gì với mình?
- Có mục tiêu nào mình đang đuổi theo mà cảm giác cứ xa dần như chân cầu vồng?
- Màu nào trong cầu vồng mình nhớ rõ nhất, và màu đó gắn với ký ức nào?
- Lần gần nhất mình thấy cầu vồng ngoài đời là khi nào, ở đâu, và hôm đó mình đang cảm thấy thế nào?
Giấc mơ cầu vồng thường để lại cảm giác dễ chịu. Có thể dùng nó như một điểm tựa tinh thần nhỏ cho ngày hôm đó, miễn là không đem nó ra làm căn cứ cho các quyết định cần cân nhắc kỹ.
Khi nào nên để ý thật
Giấc mơ cầu vồng hiếm khi là vấn đề. Nhưng nếu bạn nhận thấy mình chỉ còn những giấc mơ "đẹp" về cầu vồng, ánh sáng, trong khi đời sống thật đầy căng thẳng, mất ngủ, buồn bã kéo dài, giấc mơ có thể là nơi tâm trí tìm chỗ trú. Điều cần chăm sóc khi ấy là đời sống ban ngày: nghỉ ngơi, nói chuyện với người tin cậy, và gặp chuyên gia tâm lý nếu tâm trạng không cải thiện.
Cũng có người mơ thấy cầu vồng rồi đặt nhiều kỳ vọng vào một chuyện sắp tới, như kết quả thi, buổi phỏng vấn, và thất vọng nặng khi mọi việc không như ý. Giấc mơ đẹp có thể tiếp sức, nhưng kế hoạch thật vẫn cần phương án dự phòng.
Một trường hợp khác: thấy quầng sáng nhiều màu, chớp sáng, đường zic zắc lấp lánh khi đang thức hay ngay trước khi ngủ, kèm đau đầu, mờ mắt. Đó không phải giấc mơ và nên đi khám mắt hoặc thần kinh để tìm nguyên nhân.
Câu hỏi thường gặp
Mơ thấy cầu vồng là điềm lành phải không?
Lối hiểu phổ thông thường xem cầu vồng là điềm đẹp, gắn với hy vọng và điều tốt sau khó khăn. Đây là cách hiểu văn hoá, không có cơ sở để coi là lời báo trước. Về tâm lý, giấc mơ cầu vồng hay phản ánh sự chuyển tiếp từ giai đoạn khó sang giai đoạn nhẹ nhõm hơn.
Mơ thấy cầu vồng đôi khác gì cầu vồng thường?
Dân gian hay đọc cầu vồng đôi là niềm vui nhân đôi. Ngoài đời, cầu vồng đôi hình thành khi ánh sáng phản xạ hai lần trong giọt nước. Trong mơ, nó có thể gắn với cảm giác được nhiều hơn mong đợi, hoặc hai điều tốt đẹp cùng lúc.
Người mơ không có màu có phải bất thường?
Không. Nhiều người không nhớ được màu trong giấc mơ vì màu sắc phai rất nhanh khi tỉnh. Một số nghiên cứu còn cho thấy thói quen xem tivi đen trắng thời nhỏ liên quan tới việc kể giấc mơ đen trắng. Cả hai đều bình thường.
Mơ thấy cầu vồng ban đêm có ý nghĩa gì?
Cầu vồng ban đêm có thật, do ánh trăng tạo ra, rất mờ và hiếm. Trong mơ, hình ảnh này thường mang cảm giác lạ, hy vọng xen lẫn mơ hồ. Không có cơ sở để coi là điềm báo; thử để ý cảm xúc của bạn lúc nhìn thấy nó.
Mơ đi trên cầu vồng có phải sắp gặp may?
Không có cơ sở để coi giấc mơ là lời báo trước. Đi trên cầu vồng thường phản ánh mong muốn vượt qua giới hạn hoặc nối hai thế giới trong đời bạn, như hai công việc, hai nơi sống, hai mối quan hệ.
Có cách nào để nhớ giấc mơ nhiều màu sắc hơn không?
Ghi lại giấc mơ ngay khi tỉnh, trước khi cầm điện thoại, và cố gắng tả màu sắc cụ thể. Ngủ đủ, thức dậy từ từ cũng giúp nhớ giấc mơ tốt hơn. Dù vậy, nhớ ít hay nhiều đều không ảnh hưởng tới sức khoẻ.