Mơ thấy chim đa đa: nghe tiếng đa đa gọi, đa đa chạy trên đồi, đa đa trong lồng

"Nhớ nước đau lòng con quốc quốc, thương nhà mỏi miệng cái gia gia." Hai câu trong bài "Qua Đèo Ngang" của Bà Huyện Thanh Quan có lẽ là lần nhiều người Việt gặp con chim này sớm nhất, dù không biết. Nhiều nhà nghiên cứu văn học giải thích "cái gia gia" chính là chim đa đa, con chim có tiếng kêu vang trên những triền đồi, nghe như gọi ai đó trở về.

Mơ thấy chim đa đa, nhất là mơ nghe tiếng đa đa gọi, thường gắn với nỗi nhớ quê, nhớ nhà, cảm giác được gọi về một nơi chốn hay một quãng đời đã xa. Dân gian ở vùng trung du có nơi bảo nghe đa đa gáy trong mơ là sắp có tin từ người xa. Đó là chuyện kể quanh bếp lửa, không phải lời tiên tri.

Ở góc tâm lý, đa đa là một con chim ít người thành phố từng thấy tận mắt, nên khi nó xuất hiện trong giấc mơ, nó thường mang theo cả một vùng ký ức: đồi sắn, nương chè, con đường đất đỏ, tiếng gọi lúc sáng sớm. Bài này đi từ con chim thật tới những cảnh hay gặp và những người hay mơ thấy nó.

Chim đa đa thật: con gà rừng nhỏ của đồi cỏ trung du

Đa đa là loài chim thuộc họ trĩ, cùng họ hàng với gà, chim cút, gà lôi. Ở một số vùng người ta gọi nó là gà gô. Con đa đa to cỡ con gà con lớn, lông nâu điểm những đốm trắng đen dày đặc như rắc vừng, chân khỏe, thích chạy lủi trong cỏ hơn là bay. Khi bị động, nó vụt bay lên một quãng ngắn rồi lại sà xuống, mất hút vào bụi.

Đa đa sống ở đồi cỏ, nương rẫy, ven rừng thưa, nhiều ở vùng trung du và miền núi phía Bắc, miền Trung. Buổi sáng sớm và chiều muộn, con trống hay đứng lên một mô đất, một gốc cây cụt để gáy. Tiếng gáy vang, nhịp rõ, nghe từ đồi này sang đồi kia. Người ở vùng đồi lớn lên với tiếng gọi ấy như người đồng bằng lớn lên với tiếng gà gáy.

Vì chim đa đa nhút nhát và khéo lẩn, nhiều người nghe tiếng nó hàng năm trời mà chưa từng thấy rõ con chim. Chi tiết này rất đáng nhớ khi đọc giấc mơ: đa đa trong mơ nhiều khi chỉ là một tiếng gọi, không có hình.

Tiếng đa đa và nỗi nhớ nhà trong văn thơ

Trong "Qua Đèo Ngang", tiếng chim quốc quốc và tiếng gia gia được đặt cạnh nhau: một tiếng gắn với nỗi nhớ nước, một tiếng gắn với nỗi thương nhà. Người đi đường chiều tà nghe tiếng chim lẻ loi giữa núi đèo mà chạnh lòng. Từ đó, tiếng chim đa đa trong văn chương Việt mang một sắc buồn nhớ, cô đơn, xa xứ.

Không chỉ văn học bác học, lời ru, câu hò ở vùng đồi cũng hay nhắc tới tiếng chim gọi bạn, gọi đàn trên nương. Người miền xuôi lên trung du làm ăn, người đi kinh tế mới, người theo chồng lên miền núi, nhiều người kể rằng tiếng đa đa buổi sáng là thứ khiến họ thấy mình đang ở một nơi khác hẳn quê cũ.

Đó là lý do giấc mơ nghe tiếng đa đa hay đến với hai nhóm người trái ngược: người từ vùng đồi đi xa, nhớ quê thì mơ thấy tiếng gọi quen; và người từng sống ở vùng đồi một thời gian, nay rời đi, mơ thấy lại quãng đời ấy. Cả hai đều là giấc mơ của nơi chốn, của ký ức, nhiều hơn là giấc mơ về con chim.

Nghe tiếng gọi mà không thấy chim

Biến thể hay gặp nhất là chỉ nghe tiếng đa đa mà không thấy con chim đâu. Người mơ đi tìm, vạch cỏ, nhìn quanh, tiếng vẫn vang mà hình thì không có. Giấc mơ kiểu này có một vị riêng: không đáng sợ nhưng bâng khuâng, như đang được gọi mà không biết ai gọi, gọi về đâu.

Ở góc tâm lý, tiếng gọi không có hình hay gắn với cảm giác thiếu một điều gì đó mà chưa gọi được tên. Người vừa chuyển việc, vừa ra ở riêng, vừa nghỉ hưu, đang lửng lơ giữa hai giai đoạn sống, hay mơ thấy mình đi tìm một thứ chỉ nghe thấy chứ không thấy. Nó cũng hay đến với người có cha mẹ già ở quê, những lúc lâu chưa về thăm.

Nếu bạn tỉnh dậy với cảm giác ấy, một việc nhỏ có thể giúp: gọi một cuộc điện thoại về nhà, hỏi thăm một người lâu không gặp, hoặc đơn giản viết ra mình đang nhớ điều gì. Tiếng gọi trong mơ đôi khi chỉ cần được đáp lại một lần ngoài đời.

Đa đa mồi trong lồng: chuyện bẫy chim ngày trước

Ngày trước, ở nhiều vùng đồi có nghề bẫy đa đa bằng chim mồi. Người bẫy nuôi một con đa đa trống thuần, gọi là đa đa mồi, mang lên đồi đặt trong lồng. Con mồi gáy, đa đa trời tưởng có kẻ lấn địa bàn, lao tới đánh nhau và sa vào bẫy. Những con đa đa mồi gáy hay được nuôi chăm như báu vật.

Ngày nay, chim hoang dã cần được bảo vệ, việc săn bắt, buôn bán chim trời có thể vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã, và trang này không khuyến khích việc ấy. Nhưng hình ảnh con đa đa mồi vẫn sống trong lời nói: tiếng Việt dùng chữ "chim mồi" để chỉ người được cài vào để dụ người khác, như trong các vụ lừa đảo, mua bán ép giá.

Vì vậy, giấc mơ thấy đa đa trong lồng, đa đa mồi gáy gọi con khác, có khi mang theo cảm giác bị dùng làm mồi, hoặc sợ mắc bẫy của người khác. Người vừa bị lừa, vừa phát hiện mình bị lợi dụng trong một chuyện làm ăn, hay có những giấc mơ như vậy, dù họ không biết gì về nghề bẫy chim.

Các cảnh đa đa hay gặp trong mơ

Cột giữa là lời người ta hay nói ở vùng đồi và trong sách giải mộng; người xưa đặt nghĩa theo kinh nghiệm sống của họ, giấc mơ của bạn không bị ràng vào đó:

Phần lớn các cảnh này mang vị bâng khuâng nhiều hơn sợ hãi. Đó cũng là điểm chung của nhiều giấc mơ về chim rừng: chúng ít khi đe doạ, mà thường kéo người mơ về một không gian xa hơn đời sống hằng ngày.

Đa đa, chim cút, gà lôi: những con chim họ hàng dễ lẫn trong mơ

Đa đa, chim cút, gà lôi, gà rừng đều thuộc nhóm chim họ trĩ, cùng dáng tròn, chân khỏe, thích chạy dưới đất. Trong giấc mơ, người ta rất hay lẫn chúng với nhau. Có người kể mơ thấy đa đa nhưng tả con chim đuôi dài óng ánh, thực ra gần với gà lôi; có người kể chim cút mà lại nghe tiếng gáy vang như đa đa trên đồi.

Sự lẫn lộn này không làm giấc mơ "sai". Nó cho thấy giấc mơ đang dùng một hình ảnh chung: con chim nhỏ của đồng cỏ, nhút nhát, gần với đất, gắn với đời sống nông thôn. Thứ đáng đọc là bối cảnh: đồi cỏ, nương sắn, sân nhà, chuồng nuôi, và cảm xúc khi gặp con chim ấy. Site này có bài riêng về gà lôi và chim cút nếu bạn muốn so sánh các cảnh gần nhau.

Một khác biệt đáng giữ là đa đa gắn với tiếng gọi trên đồi xa, còn gà, cút thường gắn với sân nhà, chuồng nuôi. Nếu giấc mơ của bạn có tiếng gọi vọng từ xa, nó gần với nỗi nhớ; nếu con chim ở ngay trong tay, trong sân, nó gần với chuyện chăm lo, nuôi giữ hằng ngày.

Người vùng đồi, người đi xa và người lớn tuổi mơ thấy đa đa

Người lớn lên ở trung du, như các vùng đồi chè, đồi sắn, nương ngô phía Bắc hay vùng đồi cát miền Trung, có khi mơ thấy đa đa như mơ thấy chính cái sân nhà mình. Tiếng gáy buổi sớm, con đường đất đỏ đi học, cái lán canh nương là một phần tuổi thơ. Khi họ đi làm ở thành phố, ở nước ngoài, giấc mơ ấy thường đến vào những dịp lễ Tết không về được.

Người lớn tuổi, nhất là người đã chuyển xuống sống với con cháu ở đô thị, cũng hay kể giấc mơ về tiếng đa đa, về đồi nương cũ. Ở tuổi này, giấc mơ về quá khứ nhiều hơn là chuyện bình thường; đó là lúc người ta nhìn lại cả đời mình. Con cháu nghe ông bà kể giấc mơ ấy, đừng gạt đi, mà có thể hỏi thêm về vùng quê cũ; nhiều câu chuyện gia đình quý giá bắt đầu như vậy.

Còn với người chưa từng sống ở vùng đồi, đa đa trong mơ thường bước ra từ một chuyến đi, một bộ phim, một bài thơ học thuộc hồi phổ thông. Không có gì lạ khi hai câu thơ học từ năm lớp tám bỗng hiện lại thành một giấc mơ, vào đúng lúc mình đang thấy nhớ nhà.

Đa đa trong lồng và đa đa giữa đồi

Hai hình ảnh trái ngược hay xuất hiện là con đa đa bị nhốt trong chiếc lồng tre và con đa đa chạy tự do giữa đồi cỏ. Người mơ thường thấy rõ sự khác biệt ấy: con trong lồng gáy nhưng không đi đâu được, con ngoài đồi im lặng mà nhanh nhẹn.

Khi người mơ thấy mình đứng nhìn con đa đa trong lồng, giấc mơ hay gắn với cảm giác về một người thân, một người bạn đang sống trong hoàn cảnh bó buộc: con cái bị kỳ vọng quá nhiều, người mẹ không rời được việc nhà, người bạn mắc kẹt trong công việc không thích. Khi người mơ chính là con chim trong lồng, câu hỏi chuyển về mình: mình đang được nuôi tốt, đủ ăn đủ mặc, nhưng có thiếu khoảng trời riêng không.

Mở cửa lồng thả chim đi là kết thúc mà nhiều người thấy nhẹ nhõm. Nó không nói trước điều gì, nhưng nó cho thấy trong lòng người mơ đã có một ý muốn buông bớt, cho mình hoặc người khác thêm chút tự do.

Câu tự hỏi sau giấc mơ có chim đa đa

Khi giấc mơ còn rõ, thử trả lời mấy câu này:

• Mình nghe tiếng chim, thấy chim, hay cả hai? Tiếng gọi gần hay xa?
• Mình có từng sống, từng đi qua vùng đồi, nương rẫy nào không? Ký ức nào gắn với nơi đó?
• Có ai ở xa mà lâu rồi mình chưa hỏi thăm?
• Gần đây mình có cảm giác bị lợi dụng, bị dùng làm "chim mồi" trong một chuyện gì không?
• Mình đang thấy mình giống con chim trong lồng hay con chim giữa đồi?

Giấc mơ về đa đa hiếm khi là ác mộng. Nếu nỗi nhớ nhà, nhớ người đi kèm buồn bã kéo dài, mất ngủ, chán ăn nhiều tuần, đặc biệt ở người mới chuyển tới nơi ở lạ hoặc người lớn tuổi sống một mình, đó là lúc nên trò chuyện nhiều hơn với người thân và nhờ bác sĩ hỗ trợ.

Câu hỏi thường gặp

Mơ thấy chim đa đa có ý nghĩa gì?

Đa đa trong mơ, nhất là tiếng đa đa gọi, thường gắn với nỗi nhớ quê, nhớ nhà, cảm giác được gọi về một quãng đời đã xa. Một số nơi truyền rằng nghe đa đa gáy là sắp có tin người xa; đó là lời truyền, không phải dự báo.

Chim đa đa và gà gô có phải là một không?

Ở nhiều vùng, người ta dùng hai tên gọi này cho cùng một loài chim họ trĩ, lông nâu đốm, sống ở đồi cỏ. Tên gọi khác nhau tuỳ địa phương. Trong giấc mơ, tên gọi không quan trọng bằng cảnh và cảm xúc đi kèm.

Mơ bắt được chim đa đa là tốt hay xấu?

Giấc mơ không chia tốt xấu như vậy. Bắt được đa đa thường đi cùng cảm giác vừa giữ được một điều khó nắm. Cần nhớ ngoài đời đa đa là chim hoang dã, việc săn bắt có thể vi phạm quy định bảo vệ động vật.

Vì sao chưa từng thấy đa đa mà vẫn mơ thấy?

Giấc mơ có thể ghép hình ảnh từ phim, sách, lời kể hoặc một con chim tương tự như gà, chim cút. Tiếng gọi trên đồi còn có thể đến từ ký ức về một bài thơ, một chuyến đi. Giấc mơ không cần bản gốc có thật.

Mơ thấy đa đa trong lồng thì hiểu thế nào?

Cảnh này hay gợi tới cảm giác được chăm lo nhưng thiếu tự do, của chính mình hoặc của một người thân. Nếu trong mơ bạn mở lồng thả chim, đó thường là dấu hiệu bạn đang muốn buông bớt một sự bó buộc nào đó.